«Η Πράγα δεν σε αφήνει να φύγεις. Ούτε εσένα, ούτε εμένα. Αυτή η μικρή μητέρα έχει νύχια» έγραφε ο συγγραφέας που αρκετοί αγαπάμε, ο Φράντς Κάφκα, όταν ήταν ακόμη φοιτητής, σε μια προσωπική επιστολή που έστειλε στον στενό του φίλο και συμφοιτητή, Όσκαρ Πόλακ στις 20 Δεκεμβρίου 1902, εκφράζοντας την έντονη, βαθιά και συχνά αντιφατική σχέση εξάρτησης που ένιωθε για τη γενέτειρά του, την Πράγα.
Banner Inside Article - 728x90
Πράγματι, αυτή η χρυσή μάγισσα με τα πολλά πρόσωπα, δεν σε αφήνει να φύγεις και να την ξεχάσεις. Δεν πάνε πολλές μέρες από τότε που επέστρεψα από ένα πενταήμερο ταξιδάκι στην Πράγα τέλος Σεπτέμβρη 2026. Γυρίζοντας σπίτι όμως, αυτός ο παγκόσμιος διαδικτυακός ιστός, με είχε φακελώσει και όποτε πλέον μπαίνω στις γνωστές ηλεκτρονικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, τσούπ και μου σερβίρει στην οθόνη του κινητού πλήθος από φωτογραφίες και σύντομα βιντεάκια από τοποθεσίες που επισκέφθηκα στην Τσεχία με την πλειοψηφία να αφορούν στην Πράγα. Να θες να αγιάσεις και να μην μπορείς δηλαδή ένα πράγμα!
Πότε θα πάμε ξανά;
«Παύλο, πότε θα ξαναπάμε;» ρωτώ και ξαναρωτώ παραπονιάρικα τον απελπισμένο πλέον σύζυγο που θα έχει βαρεθεί να με ακούει να μιλώ για την τόσο όμορφη αυτή πόλη. Είναι όμως η πρώτη φορά που εννοώ κάτι τέτοιο. Πραγματικά εάν το ταξιδιωτικό κόστος έφευγε από τη μέση, πού θα με έχανες, πού θα με έβρισκες, στην Πράγα! Ή ακόμη καλύτερα θα προτιμούσα να καθίσω για κάνα τρίμηνο τουλάχιστον, παρέα με τις ακουαρέλες μου, τα βιβλία μου και τον φορητό ηλεκτρονικό μου υπολογιστή για να εκπληρώσω τα συγγραφικά μου όνειρα.
Τι το σπουδαίο διαθέτει
Τώρα θα μου πείτε τι το τόσο σπουδαίο διαθέτει η Πράγα που την «ερωτεύτηκες»; Θα σας πώ: «Τα πάντα αλλά και τίποτα το τόσο εξαιρετικό» εν συντομία. Όλοι έχουμε θαυμάσει κάστρα και παλάτια όπως στις Βερσαλλίες, μουσεία κλασσικά όπως π.χ. το Λούβρο στο Παρίσι, ή μοντέρνας αρχιτεκτονικής όπως στη Βαλένθια, κήπους και πράσινο όπως για παράδειγμα στην Βαρκελώνη ή στο Βερολίνο, ποτάμια και γεφύρια πανέμορφα όπως στη Βενετία ή στην Μπρύζ, κτίρια εξαιρετικής αρχιτεκτονικής όπως στην Στοκχόλμη ή στις Βρυξέλλες για παράδειγμα. Η Πράγα όμως, όπως λένε και τα παρατσούκλια που διαθέτει, είναι η χρυσή πόλη, η πόλη των εκατό και βάλε πύργων, ή καρδιά της Ευρώπης και έχει εμπνεύσει αμέτρητους συγγραφείς, καλλιτέχνες και ταξιδιώτες.
Η Πράγα λοιπόν μοιάζει όντως χρυσή αφού πολλά από τα ιστορικά κτίρια και οι πύργοι της πόλης είναι χτισμένα από ένα συγκεκριμένο είδος ψαμμίτη λίθου, οπότε όταν οι ακτίνες του ήλιου (ιδιαίτερα κατά τη δύση ή την ανατολή) πέφτουν πάνω σε αυτά τα πετρώματα, η πόλη αποκτά μια ζεστή, χρυσή απόχρωση.
Η «χρυσή Πράγα» στον τύπο και τη λογοτεχνία τον 19 ο αιώνα
Ο όρος «χρυσή Πράγα» καθιερώθηκε στον τύπο και τη λογοτεχνία τον 19 ο αιώνα και οφείλεται σε μια σειρά από λόγους τόσο ιστορικούς, όσο αρχιτεκτονικής αλλά και θρύλων που συνδέονται με την πόλη, με σκοπό να περιγράψει τον πλούτο, την ευημερία και την πολιτιστική υπεροχή της Πράγας ως μίας από τις σημαντικότερες μητροπόλεις της κεντρικής Ευρώπης.
Έτσι για την ιστορία, ας μην ξεχνάμε πως τον 14ο αιώνα, ο Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Κάρολος Δ,΄ αναμόρφωσε, επέκτεινε και μεταμόρφωσε ριζικά την Πράγα , καθιστώντας την μία από τις πιο λαμπρές πρωτεύουσες της Ευρώπης και τότε ήταν που έδωσε εντολή να επιχρυσωθούν οι πύργοι του Κάστρου της Πράγας. Έτσι, η πόλη έλαμπε από μακριά, δίνοντας κυριολεκτικά την αίσθηση ότι είναι χρυσή.
Ύστερα, στα τέλη του 16ου αιώνα, ο Αυτοκράτορας Ροδόλφος Β΄ μετέτρεψε την Πράγα σε κέντρο των τεχνών και των επιστημών. Συγκέντρωσε στην αυλή του αμέτρητους αλχημιστές, μάγους και αστρονόμους (όπως ο Τύχο Μπράχε και ο Γιοχάνες Κέπλερ), οι οποίοι προσπαθούσαν, μεταξύ άλλων, να μετατρέψουν τα κοινά μέταλλα σε χρυσό.
Η πόλη των 100 πύργων που ξεπερνούν τους 500
Η Πράγα όντως είναι η πόλη των 100 πύργων …και βάλε, αποδεδειγμένα μάλιστα από τον διάσημο μαθηματικό και φιλόσοφο φιλόσοφο Μπερνάρντ Μπολτσάνο (Bernard Bolzano) ο οποίος στις αρχές του 19ου αιώνα αποφάσισε να μετρήσει κυριολεκτικά τους πύργους, τους τρούλους, τα καμπαναριά και τα οξυκόρυφα επιστέγασματα (spires) που κυριαρχούσαν στον ορίζοντα της Πράγας και σταμάτησε στον αριθμό 103. Από τότε, η φράση αυτή έγινε εξαιρετικά δημοφιλής σε ταξιδιωτικούς οδηγούς και στη λογοτεχνία, αν και στην πραγματικότητα, ο τίτλος αυτός είναι... μετριοπαθής αφού αν κάποιος μετρήσει σήμερα όλους τους ιστορικούς πύργους της πόλης (σε εκκλησίες, παλάτια, οχυρώσεις και δημόσια κτίρια), ο αριθμός κυμαίνεται πάνω από 500, με εμβληματικότερους φυσικά τους δίδυμους πύργους του Ναού της Παναγίας του Τυν στην Πλατεία της Παλιάς Πόλης, τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου στο Κάστρο της Πράγας και τους γοτθικούς πύργους στις δύο άκρες της Γέφυρας του Καρόλου.
Βλέπετε η Πράγα είχε την τύχη να μείνει σχεδόν ανέπαφη από τους καταστροφικούς βομβαρδισμούς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου που ισοπέδωσαν άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του κομμουνισμού, η ανάπτυξη «πάγωσε», αποτρέποντας την κατεδάφιση ιστορικών κτιρίων.
Μια πόλη στην καρδιά της Ευρώπης που περπατιέται εύκολα
Η Πράγα, όντως είναι η καρδιά της Ευρώπης γεωγραφικά αφού βρίσκεται στο κέντρο του Ευρωπαϊκού χάρτη και είναι θα λέγαμε όχι μόνο το γεωγραφικό σταυροδρόμι που ενώνει τον Βορρά με τον Νότο και την Ανατολή με τη Δύση, αλλά είναι κι ένα πολιτιστικό και πολιτικό σταυροδρόμι, αφού για αιώνες, η Πράγα δεν ήταν απλώς μια πόλη, αλλά το κέντρο της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η πρωτεύουσα του Βασιλείου της Βοημίας. Υπήρξε το σημείο συνάντησης για εμπόρους, καλλιτέχνες, επιστήμονες, αστρολόγους και αλχημιστές από όλο τον κόσμο, λειτουργώντας ως ένας ζωντανός «πνεύμονας» που διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή ιστορία, την αρχιτεκτονική και τον πολιτισμό.
Η Πράγα και ειδικά το κέντρο της, είναι μια εύκολη πόλη και περπατιέται εύκολα και γρήγορα αφού ο αριθμός των κατοίκων της ανέρχεται περί το 1.400.000 (σύμφωνα με στοιχεία του 2025), ενώ η μητροπολιτική της περιοχή φτάνει τα 2,7 εκατομμύρια και ως εκ τούτου είναι κατά πολύ μικρότερη σε πληθυσμό από το Λονδίνο, το Παρίσι αλλά και από την υδροκέφαλη Αθήνα των 5.000.000 για παράδειγμα ενώ κατατάσσεται περίπου στην 13η θέση ανάμεσα στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια πόλη με πολλά πρόσωπα
Είναι όμως και μια πόλη με πολλά πρόσωπα: είναι και μάγισσα, είναι και ναζιάρα, είναι και σοβαρή κυρία φτιασιδωμένη, είναι και παιχνιδιάρα κοπέλα με τα πάρκα και το ποτάμι της, είναι και σοφιστικέ με τα θέατρά της, τα μουσεία της, τους Πανεπιστημιακούς χώρους που πρώτη δημιούργησε στην Ευρώπη, τα υπαίθρια γλυπτά και τα ιδιαίτερα κτίριά της, είναι όμως και μια γυναίκα γόησσα, που αγαπά τη νυχτερινή ζωή και στολίζεται περιμένοντάς σε.
Πράγματι, περπατώντας στους δρόμους, στις γέφυρες και στα σοκάκια του κέντρου (Stare Mesto) δεν μπόρεσα να μην θαυμάσω την ονομαστή γέφυρα του Καρόλου, την παλιά πλατεία με το μεσαιωνικό πανέμορφο αστρονομικό ρολόι της, τους Ναούς και τα ωραία κτίρια εκατέρωθεν του ποταμού Μολδάβα.
Κυκλοφορώντας και με τα πολύ όμορφα εμβληματικά κοκκινωπά τράμ στην ευρύτερη περιοχή, όπως στην οδό Narodni, αφού συνάντησα το πολυκατάστημα (Mall) με τις γιγάντιες πεταλούδες του Τσέχου γλύπτη David Černý (Ντέιβιντ Τσέρνι) στις όψεις του και είδα στην μικρή πλατεία στην πίσω πλευρά του το γιγάντιο περιστρεφόμενο κεφάλι του Κάφκα από τον ίδιο γλύπτη (που σημειωτέον έχει αναδείξει τόσο πολύ την Πράγα με τα πολλά ευφάνταστα και προβοκατόρικα έργα του, διασκορπισμένα, κρεμασμένα άλλοτε, σε διάφορα σημεία της πόλης,) έφθασα και στο μεγαλύτερο κάστρο της Ευρώπης. Εκεί απήλαυσα ένα ειδυλλιακό ηλιοβασίλεμα αγναντεύοντας τις σκεπές, τους τρούλους, τους πυργίσκους και το πλούσιο πράσινο της περιοχής, μένοντας εντυπωσιασμένη από τον καλοσχεδιασμένο και πανέμορφο καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου που έμοιαζε χρυσαφένιος καθώς τον έλουζε το απογευματινό ζεστό φώς.
Η Πράγα με τα μάτια ενός Πολιτικού Μηχανικού
Έχοντας όμως και το σαράκι του επαγγέλματος στο πετσί μου, ως Πολ. Μηχ/κός, δεν μπόρεσα παρά να αναρωτηθώ για την κυριαρχία των πολυκατοικιών στην Πράγα έναντι των μονοκατοικιών και προσπάθησα να δώσω εξήγηση. Ψάχνοντας λοιπόν λίγο περισσότερο το θέμα διαπίστωσα τα εξής:
Η Πράγα ήταν μια πυκνοκατοικημένη μεσαιωνική πόλη περιορισμένη από τείχη και το ποτάμι. Όταν η πόλη άρχισε να αναπτύσσεται βιομηχανικά, ο μόνος τρόπος να στεγαστεί ο πληθυσμός ήταν η καθ΄ ύψος δόμηση.
Τα κτίρια αυτά δεν χτίστηκαν όλα μαζί, αλλά σε τρία μεγάλα ιστορικά κύματα που οφείλονταν κυρίως στην ιστορική έλλειψη χώρου εντός των τειχών, τη ραγδαία αστικοποίηση του 19ου αιώνα και την κομμουνιστική στεγαστική πολιτική του 20ού αιώνα.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, ολόκληρες παλιές γειτονιές (όπως η εβραϊκή συνοικία Γιόζεφοβ) κατεδαφίστηκαν για να δώσουν τη θέση τους σε πολυτελή, πολυώροφα οικιστικά τετράγωνα επιβλητικών κτιρίων 5-6 ορόφων με περίτεχνες προσόψεις σε στυλ Μπαρόκ, Αναγέννησης και Art Nouveau.
Μετά την ανεξαρτησία της Τσεχοσλοβακίας το 1918, η Πράγα έγινε πρωτεύουσα και ο πληθυσμός της εκτινάχθηκε, οπότε χρειάζονταν γρήγορα νέα διαμερίσματα για τη μεσαία τάξη. Πρόκειται για κτίρια τα οποία χτίστηκαν τις δεκαετίες του 1920 και 1930, σε στυλ Λειτουργισμού (Functionalism) και Κυβισμού, με καθαρές γραμμές, μεγάλα παράθυρα και έμφαση στην πρακτικότητα. Γειτονιές όπως το Dejvice και το Vinohrady είναι γεμάτες από αυτά.
Τα κομμουνιστικά panelaky
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και την επικράτηση του κομμουνιστικού καθεστώτος, η ανάγκη για μαζική, φτηνή και γρήγορη στέγαση των εργατών έγινε απόλυτη προτεραιότητα. Το σοσιαλιστικό κράτος απαγόρευσε την ιδιωτική δόμηση μονοκατοικιών και επένδυσε αποκλειστικά σε τεράστια συγκροτήματα εργατικών κατοικιών στην περιφέρεια της πόλης, τα οποία χτίστηκαν από το 1955 έως το 1989. Το πρώτο προκατασκευασμένο κτίριο αυτού του τύπου άνοιξε το 1955 στην περιοχή Ďáblice. Επρόκειτο για γκρίζα, τετράγωνα κτίρια από προκατασκευασμένα πάνελ σκυροδέματος (εξού και το όνομα panelák). Σήμερα, το 40% των κατοίκων της Πράγας εξακολουθεί να ζει σε αυτά, αν και πλέον έχουν ανακαινιστεί και βαφτεί με έντονα χρώματα.
Τα Κομμουνιστικά «Πανελάκι» - Paneláky χτίστηκαν όχι μόνο στην Πράγα αλλά και σε όλη την πρώην Τσεχοσλοβακία κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής περιόδου και στόχος τους ήταν όχι μόνο η γρήγορη και οικονομική αντιμετώπιση της μεταπολεμικής έλλειψης στέγης αλλά και η προώθηση ενός σοσιαλιστικού, κολεκτιβιστικού τρόπου ζωής.
Η αρχιτεκτονική και η ποιότητα των paneláky άλλαξαν ριζικά με το πέρασμα των δεκαετιών, ακολουθώντας τις πολιτικές τάσεις του καθεστώτος:
1. Δεκαετία 1950 (Πρωτοπόρος / Σοσιαλιστικός Ρεαλισμός): Το πρώτο panelák της Πράγας άνοιξε τον Ιούλιο του 1955 στην περιοχή Ďáblice (κτίριο Prefa 771). Αυτά τα πρώιμα κτίρια είχαν ακόμη διακοσμητικά στοιχεία, κλασικά σχήματα στα παράθυρα και δεν έμοιαζαν με τους μετέπειτα μονοκόμματους πύργους.
2. Δεκαετία 1960 («Όμορφη» Φάση): Τα συγκροτήματα άρχισαν να εξανθρωπίζονται, ενσωματώνοντας δημόσιες υπηρεσίες, πράσινους χώρους και έργα τέχνης, όπως στην περιοχή Petřiny.
3. Δεκαετία 1970 - 1980 (Τεχνοκρατική Φάση): Λόγω της πολιτικής της «Ομαλοποίησης» (Normalization) μετά την Άνοιξη της Πράγας, η έμφαση δόθηκε στην ποσότητα και όχι στην ποιότητα. Χτίστηκαν τεράστια, μονότονα προάστια-δορυφόροι, γνωστά ως sídliště. Το μεγαλύτερο συγκρότημα στην Πράγα είναι το Jižní Město (Νότια Πόλη), που χτίστηκε τη δεκαετία του '70, διαθέτει 200 κτίρια και σχεδιάστηκε για να στεγάσει περίπου 100.000 ανθρώπους!
Όλα τα κτίρια ακολουθούσαν συγκεκριμένα τυποποιημένα σχεδιαστικά πρότυπα. Τα διαμερίσματα ήταν πανομοιότυπα, με στενούς χώρους και λεπτούς τοίχους που δεν πρόσφεραν ηχομόνωση αν και για την εποχή τους τα paneláky θεωρούνταν πολυτέλεια για τις εργατικές οικογένειες, καθώς παρείχαν κεντρική θέρμανση, τρεχούμενο ζεστό νερό και σύγχρονα υδραυλικά, ανέσεις που έλειπαν από τα παλαιότερα ιστορικά κτίρια. Όμως ο πρώτος μετακομμουνιστικός πρόεδρος, Βάτσλαβ Χάβελ, τα είχε χαρακτηρίσει υποτιμητικά ως «αναξιοπρεπή κλουβιά για κουνέλια» (králíkárny).
Μετά τη Βελούδινη πανάσταση του 1989. Μια πόλη ανοιχτή στον κόσμο
Μετά τη Βελούδινη Επανάσταση του 1989, τα διαμερίσματα ιδιωτικοποιήθηκαν και πουλήθηκαν φθηνά στους ενοίκους τους. Αντί να εγκαταλειφθούν, υπέστησαν μια εντυπωσιακή αισθητική και λειτουργική αναβάθμιση. Οι κάποτε γκρίζες και καταθλιπτικές τσιμεντένιες προσόψεις βάφτηκαν με έντονα παστέλ χρώματα και διακοσμήθηκαν με murals (γιγάντιες τοιχογραφίες). Τοποθετήθηκε σύγχρονη θερμομόνωση, διπλά τζάμια και βελτιώθηκε η ηχομόνωση. Οι περιοχές γύρω από τα paneláky απέκτησαν μεγάλα εμπορικά κέντρα, πάρκα και άμεση σύνδεση με το μετρό της Πράγας, καθιστώντας τα σήμερα ιδιαίτερα δημοφιλή για τις νέες οικογένειες λόγω της προσιτής τιμής τους.
Η μεταμόρφωση των Paneláky μέσω της τέχνης του δρόμου (street art) και των χρωμάτων αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αστικής ανάπλασης στην Ανατολική Ευρώπη. Η μετάβαση από το μονότονο, σοβιετικό γκρίζο του τσιμέντου σε ζωντανές παλέτες και μνημειώδη murals άλλαξε ριζικά την ψυχολογία των προαστίων της Πράγας.
Τα τελευταία χρόνια, ο δήμος της Πράγας και διάφορα φεστιβάλ τεχνών (όπως το Wall Street Festival ή το πρόγραμμα Umění pro město - Τέχνη για την Πόλη) χρηματοδοτούν διάσημους Τσέχους και διεθνείς καλλιτέχνες του δρόμου (όπως ο Michal Škapa ή ο ChemiS) για να μεταμορφώσουν τους τυφλούς τοίχους των πολυκατοικιών σε τεράστια έργα τέχνης.
Τα έργα αυτά συχνά δεν είναι απλά διακοσμητικά. Πραγματεύονται την ιστορία της χώρας, την οικολογία (π.χ. επετειακά έργα της Greenpeace), την ελευθερία, ή αφιερώματα σε σημαντικές προσωπικότητες.
Αυτή η αλλαγή μετέτρεψε τα άλλοτε υποτιμημένα «κλουβιά για κουνέλια» σε περιζήτητες, χρωματιστές και γεμάτες πράσινο γειτονιές, αποδεικνύοντας ότι η αρχιτεκτονική του σοσιαλιστικού ρεαλισμού μπορεί να επανεφευρεθεί στον 21ο αιώνα.
Συνεχίζοντας τις βόλτες με μπύρα Pilsner, και το λικέρ Becherovka
Συνεχίζοντας όμως τις βόλτες μου στην Τσέχικη πρωτεύουσα αλλά και στη φημισμένη για την ομορφιά της λουτρόπολη με τις θερμές ιαματικές πηγές που λέγεται ανακάλυψε σε ένα κυνήγι του ο Κάρολος Δ΄, στο Κάρλοβι Βάρι, δοκίμασα την τοπική γαστρονομία και όχι μόνο αλλά και γεύτηκα την εξαιρετική μπύρα Pilsner, το τοπικό ηδύποτο Becherovka και τα γλυκά τους. Περιδιαβαίνοντας στους δρόμους αυτούς λοιπόν εκτός από τα πολύχρωμα σκαλιστά κρύσταλλα Βοημίας φημισμένα για την υψηλή ποιότητά τους, διαπίστωσα και κάτι άλλο: την μεγάλη παρουσία της βιετναμέζικης και γενικότερα της ασιατικής κοινότητας.
Η περίεργη ιστορία των Βιετναμέζων της Πράγας. Το «Μικρό Ανόι»
Τώρα θα αναρωτηθείτε, και δικαίως δηλαδή, πώς κατάφερα να ξεχωρίσω τα βιετναμέζικα από τα λοιπά ασιατικά χαρακτηριστικά προσώπου! Γνωρίζετε την παροιμία ρωτώντας πας στην πόλη; Ε, ακριβώς αυτό έκανα. Αφού στις καντίνες υπήρχε διεθνές και δη ασιατικό street food, αφού οι πωλητές και στις καντίνες, και στους φούρνους, και στα μπακάλικα, και στα καταστήματα με είδη λαϊκής τοπικής τέχνης ήταν κυρίως ασιάτες κι όχι καταστηματάρχες ντόπιοι με ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά, αφού έβλεπα και αρκετά καταστήματα παροχής ασιατικού μασάζ (τύπου σιάτσου, ταϋλανδέζικου κλπ.) άρχισα θαρραλέα να πιάνω την κουβέντα στα αγγλικά και να ρωτώ για την καταγωγή τους. Η μεγάλη πλειοψηφία των ασιατικής προέλευσης κατοίκων είναι λοιπόν από το Βιετνάμ.
Ψάχνοντας και πάλι λίγο παραπάνω, έμαθα τα εξής:
Η μεγάλη πράγματι παρουσία της βιετναμέζικης και γενικότερα της ασιατικής κοινότητας στην Πράγα αλλά και στην υπόλοιπη Τσεχία, οφείλεται κυρίως σε διμερείς κυβερνητικές συμφωνίες της κομμουνιστικής περιόδου. Σήμερα, οι Βιετναμέζοι αποτελούν την τρίτη μεγαλύτερη εθνική μειονότητα στη χώρα, μετά τους Ουκρανούς και τους Σλοβάκους.
Η Κομμουνιστική Συμμαχία (Δεκαετίες 1950 - 1980) που υπήρξε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ώθησε την κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία και το (Βόρειο τότε) Βιετνάμ σε σύναψη στενών διπλωματικών σχέσεων, με διάφορα προγράμματα ανταλλαγής πληθυσμού, κι έτσι ειδικά μετά το 1973, χιλιάδες Βιετναμέζοι φοιτητές και εργάτες προσκλήθηκαν στην Τσεχοσλοβακία.
Με τον τρόπο αυτό, η Τσεχοσλοβακία παρείχε εκπαίδευση, τεχνογνωσία και επαγγελματική κατάρτιση για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση του Βιετνάμ, ενώ παράλληλα κάλυπτε τις εγχώριες ελλείψεις εργατικού δυναμικού στα εργοστάσιά της.
Παρόλο που οι αρχικές συμφωνίες προέβλεπαν την επιστροφή των Βιετναμέζων στην πατρίδα τους, η πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1989 άλλαξε τα δεδομένα. Πολλοί επέλεξαν να μην επιστρέψουν στο Βιετνάμ και εκμεταλλεύτηκαν το νέο καπιταλιστικό σύστημα για να ξεκινήσουν δικές τους επιχειρήσεις. Οι Βιετναμέζοι μετανάστες άνοιξαν παντού μικρά παντοπωλεία (τα λεγόμενα Večerka, που σημαίνει ότι μένουν ανοιχτά μέχρι αργά το βράδυ), καθώς και καταστήματα ρούχων, ινστιτούτα περιποίησης (nail salons) και εστιατόρια.
Όταν εδραιώθηκε η πρώτη κοινότητα, λειτούργησε ως μαγνήτης για συγγενείς και νέους μετανάστες από το Βιετνάμ, προσφέροντας ένα έτοιμο δίκτυο υποστήριξης (εύρεση εργασίας, βίζα κ.λπ.). Το 2013, η τσεχική κυβέρνηση αναγνώρισε επίσημα τη βιετναμέζικη κοινότητα ως επίσημη εθνική μειονότητα της χώρας.
Η δεύτερη και τρίτη γενιά Βιετναμέζων που γεννήθηκαν στην Τσεχία μεγάλωσαν πλήρως ενσωματωμένοι στην τοπική κοινωνία. Οι ίδιοι αυτοαποκαλούνται χαριτολογώντας "banana kids" (κίτρινοι απέξω, λευκοί/Ευρωπαίοι από μέσα), καθώς μιλούν άπταιστα τσεχικά και διαπρέπουν στα τοπικά πανεπιστήμια και επιχειρήσεις.
Σήμερα, η ασιατική παρουσία είναι κομμάτι της ταυτότητας της Πράγας. Στα νότια της πόλης βρίσκεται η αγορά Sapa, γνωστή και ως "Μικρό Ανόι". Πρόκειται για μια τεράστια έκταση με εκατοντάδες βιετναμέζικα μαγαζιά, ναούς, σχολεία και μερικά από τα καλύτερα αυθεντικά εστιατόρια για σούπα Pho στην Ευρώπη.
Η Γαστρονομία... και τα γλυκά
Όμως, πάντα προτιμάμε τα ταξίδια να μας αφήνουν μια γλυκιά επίγευση πέρα από τις γνώσεις και την εμπειρία που θα έπρεπε να είναι κυρίως το ζητούμενο. Και πράγματι νομίζω πως από την εμπειρία που αποκόμισα δεν πρέπει να παραλείψω να μιλήσω λίγο και για την κουλτούρα, την γαστρονομία και τη φιλοξενία των Τσέχων, αν και πλέον δυσκολεύεται κανείς να εντοπίσει ντόπιους. Κι εκεί που νομίζεις ότι είδες έναν, ανακαλύπτεις αφού τον ρωτήσεις πως είναι Σέρβος ή Ουκρανός! Σταυροδρόμι πολιτισμών όντως λοιπόν η Τσεχία.
Εξ ου και η πεντανόστιμη σούπα Γκούλας με κρέας και κρεμμύδια μέσα σε ένα καρβελάκι ψωμιού αλλά και εκείνα τα γλυκά εδέσματα που μοιάζουν σαν καμινάδα, γεμισμένα με παγωτά και κρέμες κάθε είδους και στολισμένα ποικιλοτρόπως, τα οποία βλέπεις κατά κόρον να πωλούνται σε όμορφα καταστήματα, τα οποία στην πραγματικότητα δεν είναι τσέχικα αλλά Ουγγρικής προέλευσης.
Τοπική γλυκιά λιχουδιά είναι όμως για παράδειγμα εκείνες οι λεπτές σαν τσιγαρόχαρτο λευκές βάφλες από αλεύρι και νερό, πασπαλισμένες με λίγη ζάχαρη, με τη δημιουργία τους να πηγαίνει πίσω στον 18ο αιώνα, στο Κάρλοβι Βάρι αρχικά, όπου και τις έφτιαχναν οι νοικοκυρές τότε για τους επισκέπτες των ιαματικών πηγών. Στη συνέχεια διαδοθήκαν και αλλού, εμπλουτίστηκαν με ξηρούς καρπούς, έκαναν στρώσεις με σοκολάτα ανάμεσά τους κι έφθασαν στη μορφή της φθηνής γκοφρέτας των παιδικών μας χρόνων.
Διεθνής Κουζίνα
Πλέον η Τσεχία διαθέτει διεθνή κουζίνα και μάλιστα προχωρημένη και ως προς το είδος της με τη δημιουργία εστιατορίων για παράδειγμα με εξεζητημένες κοπές κρεάτων, τρόπου μαγειρέματος ή τελετουργία σερβιρίσματος. Ενδεικτικά αναφέρω και ονομαστικά ένα τέτοιο με το όνομα Kantyna, όπου διαλέγεις ο ίδιος από τη βιτρίνα του ενσωματωμένου εντός του εστιατορίου χασάπικου, το κρέας που θέλεις να σου ψήσει ο ψήστης που σε περιμένει στην παραδιπλανή θέση και στον οποίο μπορείς να απευθυνθείς για τις προτιμήσεις σου προσωπικά, να σου δώσει ένα χαρτάκι για να σημειώσεις όλα όσα παραγγείλεις, αλλά κι ένα ευμέγεθες κόκκαλο με έναν αριθμό γραμμένο επάνω του ευκρινώς και το οποίο τοποθετείς με ορατό τρόπο, όρθιο σαν τρόπαιο επάνω στο τραπέζι σου και ύστερα το παραδίδεις στον σερβιτόρο χέρι με χέρι αμέσως με το που έρθει η παραγγελία σου έτοιμη προς βρώσην στο τραπέζι σου. Στο τέλος στην έξοδο, παραδίδεις και το χαρτάκι με την παραγγελία σου και ο ταμίας που σε περιλαβαίνει σου παραδίδει και τη λυπητερή, που είναι όντως αρκετά λυπητερή δηλαδή!
Τώρα ως προς τα γλυκά δεν θα πω περισσότερα αλλά υπάρχουν μερικά ζαχαροπλαστεία-καφέ που παρέχουν εξαιρετική ποιότητα όπως για παράδειγμα το MONDIEU, ένα σχετικά νέο κατάστημα, που προσφέρει, εξαιρετικό καφέ, σπιτικά γλυκά, κρέπες, μακαρόν, ζεστή σοκολάτα και μια συλλογή μη αλκοολούχων ποτών τύπου κοκτέιλ με τσάι μάτσα και διάφορους τύπους φυτικού γάλακτος, σιροπιών και φρούτων.
Η κουλτούρα
Πλέον η Τσεχία όμως, εκτός από την ονομαστή λογοτεχνική και καλλιτεχνική κουλτούρα που διαθέτει, όπως για παράδειγμα το επονομαζόμενο Μαύρο Θέατρο της Πράγας, την κατασκευή ποιοτικής ξύλινης μαριονέτας κλπ., έχω την εντύπωση πως βιαστικά και εντατικά προσπαθεί εναγωνίως να αποτινάξει από πάνω της τα κομμουνιστικά κατάλοιπα του παρελθόντος και να ενσωματωθεί πλήρως στον δυτικό οικονομικό φιλελευθερισμό (καπιταλισμό) διατηρώντας ωστόσο κάποια στοιχεία του για λόγους φολκλόρ (π.χ. ο τοίχος του Τζον Λένον).
Η φιλοξενία «Host do domu, bůh do domu: Καλεσμένος στο σπίτι, ο Θεός στο σπίτι»
Μια ιδιαίτερη παροιμία τσέχικη λέει: «Host do domu, bůh do domu», που η κατά λέξη μετάφρασή της είναι: «Καλεσμένος στο σπίτι, ο Θεός στο σπίτι» και αντικατοπτρίζει την παραδοσιακή φιλοξενία, παρόμοια με την αρχαιοελληνική έννοια του Ξένιου Δία.
Ναι στην Τσεχία είναι όλοι καλοδεχούμενοι, αλλά οι τουρίστες περισσότερο! Το λέω αυτό σκεπτόμενη αν πρέπει να κλείσω εδώ ή να συνεχίσω παρόλα αυτά, εκφράζοντας και την άσχημη εντύπωση που αποκόμισα σε πολλά εστιατόρια και καφέ από την συμπεριφορά των σερβιτόρων, οι οποίοι απαιτητικά, σχεδόν εκβιαστικά, ζητούσαν από τον πελάτη να πληρώσει υποχρεωτικά τουλάχιστον το ελάχιστο φιλοδώρημα του 10% του λογαριασμού. Ούτε στην Ελλάδα αλλά και πουθενά αλλού, ούτε σε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα δεν αντιμετώπισα τέτοια πιεστική συμπεριφορά και δεν μπορώ να το εξηγήσω με σιγουριά αφού δεν γνωρίζω τα προβλήματα του κλάδου.
Αυξηση τουριστών, αστέγων και ζητιάνων
Η Πράγα όμως αποτελεί έναν από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς στην Ευρώπη. Η συνεχής ροή ξένων επισκεπτών, οι οποίοι είναι πιο πρόθυμοι να δώσουν χρήματα σε σύγκριση με τους ντόπιους, μετατρέπει ακόμη και την επαιτεία σε μια εξαιρετικά προσοδοφόρα δραστηριότητα.
Ίσως δεν είναι τυχαίο το γεγονός της αύξησης του αριθμού των ζητιάνων ειδικά στα πιο τουριστικά σημεία της Πράγας με τη χαρακτηριστική στάση υποταγής (Submission Pose) όπου οι επαίτες είναι γονατιστοί, με το κεφάλι σκυμμένο στο έδαφος και τα χέρια τεντωμένα, πολλοί από τους οποίους χρησιμοποιούν και σκύλο για να προκαλέσουν πιο έντονη συμπόνια στους περαστικούς. Όπως όμως διάβασα ψάχνοντας στο διαδίκτυο, ένα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που ζητιανεύουν στο ιστορικό κέντρο δεν είναι πραγματικοί άστεγοι της πόλης, αλλά μέλη οργανωμένων εγκληματικών ομάδων, που συνδέονται με ναρκωτικά και άλλες μαφιόζικες δραστηριότητες.
Η Τσεχία, και ειδικότερα η Πράγα, συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό αστέγων στη χώρα. Άνθρωποι που χάνουν τα σπίτια τους ή τις δουλειές τους σε επαρχιακές πόλεις της Τσεχίας μετακινούνται προς την πρωτεύουσα. Ο λόγος είναι ότι στην Πράγα υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες να βρουν μαύρη εργασία, να ζητήσουν βοήθεια από φιλανθρωπικές οργανώσεις (συσσίτια, καταφύγια) ή να επιβιώσουν μέσω της επαιτείας.
Από την άλλη αυτή η μαζική θα λέγαμε αύξηση του τουρισμού, έχει οδηγήσει αφενός τα τελευταία χρόνια σε μια σοβαρή εκτόξευση του κόστους στέγασης, καθώς τα ενοίκια έχουν φτάσει σε επίπεδα άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών (π.χ. Βερολίνο), ενώ οι μισθοί παραμένουν σημαντικά χαμηλότεροι και αφετέρου σε ραγδαία εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb με αποτέλεσμα να έχουν μειωθεί τα διαθέσιμα σπίτια για τους μόνιμους κατοίκους, σπρώχνοντας ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και χαμηλόμισθους στο φάσμα της έλλειψης στέγης.
Άραγε η Πράγα αποτελεί την εξαίρεση παγκοσμίως ή πλέον μήπως τον κανόνα ώς προς το θέμα της ραγδαίας αύξησης της τουριστικής κίνησης και των επιπτώσεών της στην τοπική κοινωνία, κάτι δηλαδή που όλο και πιο συχνά βιώνουμε όλοι όσοι ζούμε σε τουριστικούς προορισμούς;
