Απέφευγα καιρό να γράψω αυτό το άρθρο γιατί είναι μια κατάσταση που μας πονάει σαν πολίτες, αλλά και σαν εργαζόμενους που λίγο πολύ όλοι έχουμε υποστεί ηθική παρενόχληση και βία, το γνωστό mobbing στον χώρο της εργασίας και δυστυχώς όχι στο απώτερο παρελθόν, αλλά στο πρόσφατο αν και θα ανέμενε κανείς να έχουν βελτιωθεί τα πράγματα.
Banner Inside Article - 728x90
Το αντίθετο συμβαίνει. Η ανάγκη για εργασία, πάση θυσία και με κάθε υποχώρηση, η σκληρή πίεση για εργασιακούς στόχους από τα στελέχη, η τεχνητή νοημοσύνη που μας βγάζει τη γλώσσα προσπαθώντας να πείσει τους εργοδότες ότι δεν μας έχουν ανάγκη, η ανασφάλεια των εργαζομένων που εξελίσσεται σε σαφάρι ευκαιριών που γίνονται όλο και πιο σπάνιες, έχουν κάνει το σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον περισσότερο τοξικό από όσο είχαμε συνηθίσει.
Και κυρίως στον χώρο του τουρισμού, των ταξιδιωτικών γραφείων και των καταλυμάτων με τόσο ευμετάβλητα χαρακτηριστικά, τα στοιχεία που μας αναφέρονται, μας αποκαλύπτονται ως απογοητευτικά.
Πίσω από τη χλιδή της βιτρίνας, την γκλαμουριά, τη σαμπάνια, τα ωραία ρούχα, τα «σοφά» και παχιά λόγια, και τα παχιά χαλιά, τα ωραία βίντεο των ευτυχισμένων ταξιδιωτών και τις πολλά υποσχόμενες αναρτήσεις στο τικ τοκ, τα εντυπωσιακά stories, κρύβεται ενα αδυσώπητο παιχνίδι, συγκαλυμένο ή και απροκάλυπτο, προβολής, επιβολής ή και επιβίωσης που καταλήγει σε συμπεριφορές που γεννούν μεγάλα προβλήματα.
Προσωπική μαρτυρία, διαφορές με το παρελθόν
Αφορμή για να ξεκινήσω αυτό το άρθρο στάθηκε ο εξαναγκασμός σε παραίτηση προσωπικού φίλου, από τα μεγαλύτερα ταλέντα στην ειδικότητά του, μετά από ένα τοξικό επαγγελματικό περιβάλλον σε γκλαμουράτη εταιρία, η οποία μάλιστα διαθέτει και HR, διευθυντή προσωπικού που αντί να κατευνάζει τα προβλήματα και να τα επιλύει καταλήγει να είναι η γενεσιουργός αιτία τους.
Αλλά και προσωπικά έχω υποστεί πρόσφατα σε ταξιδιωτική εταιρία που εργαζόμουν ανόητο μπούλινγκ. Το γεγονός ότι η εμπειρία μου και οι προσωπικές μου αντοχές μετά από ένα μεγάλο ταξίδι σε ποικίλους εργασιακούς χώρους έχουν αυξήσει την ανθεκτικότητά μου, ώστε να μην αφήνω να με επηρεάσει, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ή δεν εντοπίζεται. Και δυστυχώς παρόλο που από το 2021 η χώρα μας έχει υιοθετήσει τη σχετική νομοθεσ’ια που προστατεύει από την ηθική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο, τα πράγματα είναι χειρότερα από όσο θυμάμαι τα παλαιότερα χρόνια. Πολλές εταιρίες, όπως και στην περίπτωση που αντιμετώπισα προσωπικά, δεν έχουν ακόμα συμμορφωθεί με τον νόμο ή τουλάχιστον δεν ενημερώνουν ως οφείλουν τους εργαζόμενους.
Το στοιχείο της επανάληψης
Το στοιχείο της επανάληψης τουλάχιστον μια φορά τη εβδομάδα, είναι το καθοριστικό στοιχείο
Η παρενόχληση μπορεί να είναι κάθετη από προϊστάμενο προς υφιστάμενο (η πιο συνήθης, αφού στηρίζεται σε δομές εξουσίας), οριζόντια από συναδέλφους προς συναδέλφους, που έχουν έρεισμα, στις προσωπικές αντιδικίες, συμφέροντα ή διαφορά απόψεων, αλλά και αντίστροφα από υφιστάμενους προς προϊστάμενο. Σχετικά με αυτό το τελευταίο, έλεγα, και μάλιστα όχι αστειευόμενος, ότι ο επικεφαλής μιας εταιρίας που είχα πρόσφατη εμπειρία, είχε γλυτώσει την απόλυση από το γεγονός ότι η εταιρία ήταν δική του.
Σύμφωνα με το άρθρο 4808/2021 εταιρίες που απασχολούν περισσότερους από 20 εργαζόμενους είναι υποχρεωμένες να έχουν επεξεργαστεί και να διαθέτουν πολιτικές μηδενικής ανοχής σε τέτοιες συμπεριφορές, αλλά και να έχουν αναπτύξει μηχανισμούς καταγγελίας διασφαλίζοντας την αποφυγή αντιποίνων για τον καταγγέλοντα.
Ως προς τη διαχείριση των εσωτερικών καταγγελιών, η πολιτική πρέπει να περιλαμβάνει:
Ασφαλείς διαύλους επικοινωνίας: Εύκολα προσβάσιμους τρόπους υποβολής καταγγελιών και σαφή καθορισμό υπευθύνων εντός της επιχείρησης για την παραλαβή και εξέτασή τους.
Έρευνα με αμεροληψία και προστασία προσωπικών δεδομένων: Διασφάλιση εμπιστευτικότητας και άμεση λήψη μέτρων προστασίας των θιγόμενων, με πρόσβαση στα απαραίτητα στοιχεία για τη διαπίστωση των γεγονότων.
Απαγόρευση αντιποίνων: Δέσμευση της επιχείρησης για προστασία του θιγόμενου από αντίποινα.
Συνέπειες παραβιάσεων: Προβλέψεις για κυρώσεις, όπως αλλαγές θέσεων ή ακόμη και λήξη της απασχόλησης του παραβάτη, για αποτροπή επανάληψης παρόμοιων περιστατικών.
Συνεργασία με αρμόδιες αρχές: Δέσμευση της επιχείρησης να παρέχει στοιχεία και να συνεργάζεται πλήρως με τις αρχές, εφόσον ζητηθεί.
Στόχος η εργασιακή ευτυχία
Στόχος είναι η ευτυχία στην εργασία που διασφαλίζει την καλή ψυχική υγεία του εργαζόμενου, την απρόσκοπτη εξέλιξή του όχι ως μια περιστασιακή συναρπαστική εμπειρία, αλλά ως μια μόνιμη κατάσταση που συμβάλλει και στην παραγωγικότητα και στο καλό εργασιακό κλίμα. Φαινόμενα επαγγελματικής εξουθένωσης, τάσης προς έμετο κάθε φορά που μπαίνει ο εργαζόμενος στην εταιρία είναι αντίθετα σε αυτή τη λογική, αλλά όχι ασυνήθιστα
Αιτίες που προκαλούν το mobbing
Παγιωμένες κακοποιητικές συμπεριφορές παλαιών στελεχών για δεκαετίες που είναι αδύνατο να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Το πως μιλούν σε έναν ή μία συνάδελφο με το θάρρος μιας γνωριμίας χρόνων, δεν είναι ο ενδεδειγμένος τρόπο να μιλήσουν σε έναν νέο ή νέα εργαζόμενη, ούτε να στέλνουν ε-μαιλ με βωμολοχίες σαν να μιλούν σε κάποιο φίλο τους.
Η αδυναμία της Επιθεώρησης Εργασίας να αναλάβει εκπαιδευτικό και ελεγκτικό ρόλο ωστε να προλάβει τέτοιες καταστάσεις
Η ανασφάλεια των εργαζομένων που αντιλαμβάνονται τα πάντα ως ανταγωνισμό και η οποία μπορεί να εξελιχθεί σε αμετροεπή ανταγωνισμό
Τα συμπλέγματα κατωτερότητας εργαζόμενων που αισθάνεται να απειλείται η θέση τους από άλλους με πρισσότερα προσόντα από αυτους.
Η άσκηση εξουσίας και οι παρενέργειες που μπορεί να έχει, αποδίδοντας οικονομικά και προσωπικά οφέλη (όπως σεξουαλικά) σε αυτούς που την εξασκούν.
Η αφόρητη πίεση για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων στόχων.
Η απουσία σχτικής πολιτικής και η μη συμμόρφωση ακόμα με τον νόμο 4808/2021 πολλών επιχειρήσεων με περισσότερους από 20 εργαζόμενους.
Η έλλειψη καταγγελιών που ξεκινά από τον φόβο αντιποίνων, από τη σπανιότητα των θέσεων εργασίας και από τον φόβο διαρροής της καταγγελάς που θα κάνει διστακτικούς άλλους εργοδότες να προσλάβουν τον καταγγέλοντα.
Η ηθική παρενόχληση στον τουρισμό
Δυστυχώς ο χώρος του τουρισμού συγκεντρ΄βνει σχεδόν το 1/3 των συνολικών καταγγελιών βίας και παρενόχλησης στην εργασία με περισσότερες στην εστίαση και λιγότερες στα καταλύματα
Σε πολλές από τις περιπτώσεις καταγγελιών, ως υπαίτιος της συμπεριφοράς κατονομάζεται ο ίδιος ο εργοδότης ή προϊστάμενος.
Η πίεση, η έλλειψη προσωπικού χρόνου και η εντατικοποίηση της εργασίας δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την ψυχολογική πίεση, την απομόνωση και την εξουθένωση (burnout) με συνπέπειες την Ψυχική και σωματική υγεία (έντονο άγχος, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου και σωματική εξάντληση) και τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου (αίσθηση αποτυχίας και συνεχής κριτική που μειώνουν την απόδοση του εργαζομένου, κάνοντάς τον ακόμη πιο ευάλωτο σε περαιτέρω στοχοποίηση.
Αιτίες ηικής παρενόχλησης στον τουρισμό
Οι εργαζόμενοι βρίσκονται συχνά μακρυά από τον τόπο τους χωρίς το περιβάλλον τους και πηγές στήριξης, με αποτέλεσχμα να είναι πιο ευάλωτοι. Πολλοί μάλιστα έρχονται από μακρινές χώρες, π.χ. Φιλιππίνες, ενώ υπερτερεί ο γυμαικείος πληθυσμός εργζομένων με αυξανόμενα περιστατικ΄ς σεξουαλικής παρενόχλησης
Έλλειψη προσωπικού χρόνου που αυξάνει το στρες
Πίεση για επίτευξη στόχων σε μικρό χρονικό διάστημα, αφού η τουριστική σαιζόν έινια συνήθως περιορισμένη
Απότομη αλλαγή περιβάλλοντος από μια κατάσταση ηρεμίας 5 μηνών σε μία κατάσταση έντονης καθημερινότητας 7 μηνών που αυξένει επίσης το στρες και κάνει τους εργαζόμενους πιο ευάλωτους.
Η Επιθεώρηση Εργασίας... Μια επιθεώρηση στην οποία δεν γελάς
Το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας καλείται να αντισταθμίσει και να γεφυρώσει τις υποκειμενικές ερμηνείες των εκδηλώσεων βίας και παρενόχλησης με τους ισχύοντες κανόνες που επιτάσσει το νομικό πλαίσιο και τα χρηστά ήθη, μέσα από τη συμβολή του στην εξάλειψη τέτοιων φαινομένων και στην παρακίνηση θυμάτων τέτοιων συμπεριφορών να προχωρήσουν σε καταγγελία και αποτελεσματική αντιμετώπιση της ζημίας που υπέστησαν.
Οι επιθεωρητές Εργασίας καλούνται να αναλάβουν δράση για την πρόληψη και διαχείριση των συνθηκών εργασίας που εγκυμονούν ψυχοκοινωνικούς κινδύνους για τους εργαζόμενους, λειτουργώντας ως σύνδεσμοι ανάμεσα στις επιταγές και τις υπαγορεύσεις του νομοθετικού πλαισίου για την εφαρμογή πολιτικών που στοχεύουν στην πρόληψη και αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων και στους εργοδότες που είναι υποχρεωμένοι να μεριμνήσουν για την εφαρμογή αυτών των κανόνων.
Και αυτά είναι καλά και ωραία, όταν είσαι στην Αθήνα. Φαντάσου όμως λένα κλιμάκιο της Επιθεώρησης εργασίας να εδρεύει σε ένα νησί, στην πρωτεύουσα των Κυκλάδων χωρίς ιδιαίτερο προσωπικό και να πρέπει να επιληφθεί υποθέσεων που ανακύτουν καθημερινά σε κάθε μικρό νησί που υπάρχουν καταλύματα και χώροι εστίασης. Πόσο μάλιστα αν οι εργαζόμενοι έχουν έρθει από άλλες χώρες και αντιμετωπίζουν άγνοια των δικαιωμάτων τους, δυσκολία πρόσβασης στην επιθεώρηση εργασίας και φυσικά άγνοια της Γλώσσας
Ο ρόλος του HR, η περίφημη Εργάνη και η καρτα εργασίας.
Τον τελευταίο καιρό όλο και περισσότερα τουριστικά γραφεία και μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις ανακαλύπτουν την αναγκαιότητα να προσλάβουν διευθυντή προσωπικκού, τον γνωστό HR. Θα έλεγε κανείς πως είναι μια ενθαρρυντική κίνηση από την ανάγκη προσαρμογής στον νόμο του 2021. Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Τα στελέχη αυτά προσλαμβάνονται για να εποπτεύουν το «χτύπημα» της κάρτες που επέβαλε τελευταία η Εργάνη. Ένα μέτρο που συχνά καταλήγει σε σουρεαλιστικές σκηνές, αφού έχει παρατηρηθεί πάνω από 100 άτομα να συνωστίζονται και να διαγκωνίζονται να χτυπήσουν την κάρτα στο λεπτό προσέλευσης, αφού, αν δεν τα καρταφέρουν θα πρέπει να καλύψουν την όποια καθυστέρηση παρατείνοντας τον χρόνο παραμονής στην εταιρία κατά τη λήξη εργασίας. Θα μπορούσαν όμως να παίξουν καταλυτικό ρόλο στην μείωση της ανοχής φαινομένων ηθικής παρενόχλησης στους χώρους εργασίας, εφ’ όσον φυσικά, έχουν εκπαιδευτεί για αυτό.
