Ποτέ πριν δεν είχα επισκεφθεί τη γείτονα χώρα και την πρωτεύουσά της, τα Τίρανα. Από κάποιες παλαιότερες φωτογραφίες και διηγήσεις φίλων αλλά και από άρθρα σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστορικά βιβλία, είχα πλάσει μια εικόνα μιας κάποιας άλλης εποχής. Μιας εποχής απομονωτισμού, κομμουνιστικού καθεστώτος, αθεϊσμού, κακού οδικού δικτύου, φτώχιας και δυσπραγίας.
Banner Inside Article - 728x90
Γνώριζα τον λαό αυτό μόνο ως πρόθυμο, ευρηματικό, εργατικό δυναμικό, έτοιμο αν όχι να κάνει τα πάντα, πάντως να επιστρατεύσει τη λογική και την εφευρετικότητα για να βρει τη λύση και να ολοκληρώσει σχεδόν κάθε εργασία και αποστολή. Θα μου πείτε κι εσείς αυτό που πρεσβεύω κι εγώ: πενία τέχνας κατεργάζεται. Κι ακριβώς σ΄ αυτό εδώ είναι που μοιάζουμε και οι δυό λαοί.
Ένας για όλους και όλοι για έναν.
Μόνο που ο Αλβανικός λαός, αν και εκείνος όπως κι εμείς περήφανος, καταγόμενος (πιθανώς) από τους αρχαίους Ιλλυριούς, είχε αναγκαστεί να καθυποταχτεί στο απολυταρχικό καθεστώς του Χότζα με αποτέλεσμα να συσπειρωθεί σε οικογενειακές και συντεχνιακές ομάδες και να αναπτύξει ισχυρότερες αντιστάσεις και άμυνες, με κύριο χαρακτηριστικό το πείσμα και την υπομονή για την ανάπτυξη και το καλό όλης της οικογένειας και όχι του ατόμου. Ένας για όλους και όλοι για έναν. Αυτό άλλωστε διαπίστωσα και ιδίοις όμμασι από το πρόσφατο πέρασμά μου διασχίζοντας την Αλβανία για να κατευθυνθώ βορειότερα.
Οι Αλβανοί που μετανάστευσαν στην Ελλάδα για παράδειγμα, δεν δίστασαν να υπομείνουν κάθε συνθήκη δύσκολης διαβίωσης και κάθε είδους απαξιωτική δουλειά, με στόχο να μαζέψουν κομπόδεμα και να το στείλουν πίσω στην πατρίδα τους, φτιάχνοντας αρχικά σπίτια πανομοιότυπα για κάθε τέκνο της ευρείας οικογένειας για να κάνουν στη συνέχεια με κλήρωση τη διανομή. Αργότερα, εκμεταλλευόμενοι πάντα την ισοτιμία του συναλλάγματος, προχώρησαν και σε επενδύσεις, αλλά και πολλοί γύρισαν πετυχημένοι πίσω. Κάτι που οι δικοί μας ομογενείς σε ΗΠΑ, Αυστραλία και άλλα προηγμένα ευρωπαϊκά κράτη διστάζουν τελικά να κάνουν και δεν τους κατηγορώ.
Η Αλβανία αλλάζει ραγδαία
Πλέον η Αλβανία αλλάζει και οι αλλαγές είναι ραγδαίες και με εκθετική μορφή. Μιλάμε πιά για Αλβανική Ριβιέρα, για οικοτουρισμό και για κάθε είδους θεματικό τουρισμό, με χλιδάτες ξενοδοχειακές και αθλητικές υποδομές, λιμάνια, αλλά και για επενδύσεις ξένων κεφαλαίων. Εκείνο όμως που ως πολιτικός μηχανικός πραγματικά με εντυπωσίασε και το θαύμασα είναι ο οικοδομικός οργασμός στην περιοχή των Τιράνων αλλά και στο κοντινό Δυρράχιο, που απέχει γύρω στα 33 χλμ από τα Τίρανα και είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη και το κυριότερο λιμάνι της Αλβανίας που τείνει να εξελιχθεί σε ελιτίστικο τουριστικό προορισμό με παραλιακά θέρετρα!
Όταν «πετούν» οι υπεργερανοί
Ειδικά στην περιοχή των Τιράνων οι ουρανοξύστες ξεπετάγονται ο ένας μετά τον άλλον. Πολλοί ψηλοί γερανοί εξαιρετικά μεγάλου μεγέθους και ανυψωτικής ικανότητας, «υπεργερανοί» όπως λέγονται, δουλεύουν ταυτόχρονα σε γειτονικές εργοταξιακές ζώνες, δημιουργώντας μια αίσθηση κίνησης στον ορίζοντα της πόλης.
Αν και δεν πρόκειται για επίσημο πολιτιστικό δρώμενο, ο "χορός των 9 υπεργερανών" αυτή τη στιγμή, αποτελεί μέρος της σύγχρονης αστικής ταυτότητας των Τιράνων που εξελίσσονται, αλλάζοντας ριζικά την εικόνα της πόλης.
Τώρα πια, ίσως από το σύμπλεγμα του παλαιότερου απομονωτισμού και της φτώχιας που διέκρινε τη χώρα αυτή, η σημερινή Αλβανία επιδίδεται σε ένα ράλι αλλαγής εικόνας και προσαρμογής στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή κουλτούρα, απεκδυόμενη το αίσθημα κατωτερότητας που τη διέκρινε.
Γι’ αυτό ως νεόπλουτη κυρία, η Αλβανία επιδεικνύει με στόμφο τα σύγχρονα οικοδομικά της επιτεύγματα, συνεργαζόμενη με μεγάλα αρχιτεκτονικά γραφεία για την υλοποίηση ιδιαίτερης και καλόγουστης αισθητικής κτιρίων και ειδικά ουρανοξυστών 50 και άνω ορόφων.
Φαντασμαγορικοί φωτισμοί. Η πόλη αποκτά χρώμα
Στα Τίρανα, ιταλικές εταιρείες και αρχιτέκτονες διαδραματίζουν πλέον καθοριστικό ρόλο στον ριζικό μετασχηματισμό της πόλης, συμπεριλαμβανομένου του αρχιτεκτονικού φωτισμού των νέων ουρανοξυστών. Οι εταιρείες αυτές, προτιμώνται για τον συνδυασμό αισθητικής και προηγμένης τεχνολογίας, ειδικά σε έργα υψηλών προδιαγραφών που αλλάζουν τη γραμμή του ορίζοντα της αλβανικής πρωτεύουσας.
Πραγματικά, τα φώτα σε μια νυχτερινή βόλτα στην πόλη θα σας μείνουν αξέχαστα. Λευκά, μπλέ, κόκκινα και πράσινα, σε διάφορους σχηματισμούς και μορφές, εναλλάσσονται με τα χρυσαφί κλασικά φωτάκια στις προσόψεις των καταστημάτων και τους προβολείς των πολλών πλέον ακριβών αυτοκινήτων μεγάλου κυβισμού που κυκλοφορούν στην πόλη.
Ανάλογοι φωτισμοί και μέσα στα πάρκα, στις παιδικές χαρές, με ιδιαίτερη έμφαση για παράδειγμα στην κεντρική πλατεία Σκεντέρμπεη, μια από της μεγαλύτερες και ωραιότερες στην Ευρώπη, όπου σε καλούν παιχνιδιάρικα να φωτογραφηθείς κάτω από ένα συγκεκριμένο σημείο ή δένδρο, μόλις η απόχρωση του φωτισμού περάσει από ένα χρωματικό φάσμα και πάρει ένα συγκεκριμένο κόκκινο ή μωβ χρώμα.
Οι αντιθέσεις της ιστορίας είναι ακόμα εδώ
Τα Τίρανα πλέον είναι μια πόλη εξαιρετικά μεγάλων αντιθέσεων. Υπερσύγχρονες προσόψεις δίπλα σε γειτονιές, που ασφυκτιούν. Πίσω και ανάμεσα από τις σοβιετικού τύπου πολυκατοικίες του καθεστώτος Χότζα, ο αστικός ιστός έχει αλλάξει δραματικά, μετατρέποντας το τοπίο σε ένα μίγμα σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής και σύγχρονου καπιταλισμού
Υπάρχουν ακόμα και κάποια απομεινάρια κρατικών κτιρίων κατασκευασμένων επί Ιταλικής κατοχής από την εισβολή των φασιστικών δυνάμεων του Μπενίτο Μουσολίνι τον Απρίλιο του 1939, όταν μετετράπη η χώρα σε ιταλικό προτεκτοράτο και χρησιμοποιήθηκε ως ορμητήριο για την επίθεση κατά της Ελλάδας το 1940.
Παρά τη σημερινή «πολυτέλεια» όμως, η φτώχεια δεν κρύβεται, δεν είναι δυνατόν να κρυφθεί. Αποτυπώνεται, εκτός των άλλων, στα ταλαιπωρημένα κτίρια που πολλά παραμένουν ασοβάτιστα και ασυντήρητα. Μετά την πτώση του καθεστώτος, η ιδιοκτησία των διαμερισμάτων πέρασε στους ενοίκους. Όσοι είχαν χρήματα, έχουν προσθέσει μονώσεις, έχουν κλείσει μπαλκόνια και έχουν κάνει μικρές επεκτάσεις για να καλύψουν τις στεγαστικές τους ανάγκες, με αποτέλεσμα οι όψεις να έχουν αποκτήσει μια χαοτική ανομοιογένεια.
Η επίδραση του Έντι Ράμα
Αφότου στη δημαρχία στα Τίρανα αναδείχτηκε ο καλλιτέχνης Έντι Ράμα, το 2000, άρχισαν να βάφουν τις ζοφερές πολυκατοικίες με έντονα χρώματα, έναν φτηνό αλλά αποτελεσματικό τρόπο να προσφέρουν χαρά και να δηλώσουν ότι ο τόπος άλλαζε. Το παράδειγμα ακολούθησαν και οι μετέπειτα δήμαρχοι με διάφορα έργα.
Ο κεντρικός δημόσιος χώρος της πόλης, η κάποτε άνυδρη πλατεία Σκεντέρμπεη, έχει εμπλουτιστεί με ένα μίνι δάσος βιοποικιλότητας. Πλέον ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA) έχει κατατάξει τα Τίρανα στην πρώτη δεκάδα των ευρωπαϊκών πρωτευουσών με τη μεγαλύτερη έκταση αστικού πράσινου και δέντρων ανά κάτοικο.
Green City Action Plan
Η πόλη έχει υιοθετήσει το Green City Action Plan (GCAP) με εκτεταμένες δενδροφυτεύσεις (έργο «Ορβιταϊκό Δάσος»), επενδύσεις σε ηλεκτρικά λεωφορεία και ταξί και δημιουργία ζωνών για πεζούς και ποδήλατα.
Γύρω από το κέντρο υψώνονται ένα σωρό πύργοι, σχεδιασμένοι από μερικούς από τους πιο γνωστούς Ευρωπαίους αρχιτέκτονες. Ο ψηλότερος είναι το Downtown One, κοντά στην Πυραμίδα, ως σύμβολο μιας «αναδυόμενης χώρας».
Skanderbeg Building. Το πιο εντυπωσιακό κτίριο
Όμως κατά τη γνώμη μου, ένα πολύ εντυπωσιακό κτίριο, μοναδικό στον κόσμο καθώς λειτουργεί ταυτόχρονα και ως γλυπτό, είναι το Skanderbeg Building (γνωστό και ως Tirana's Rock). Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό πύργο 85 μέτρων που βρίσκεται στην Πλατεία Σκεντέρμπεη, στην καρδιά των Τιράνων, που ξεχωρίζει ανάμεσα στο μουσουλμανικό τέμενος Ετ’χεμ Μπέη με τις ωραίες τοιχογραφίες, τον Πύργο του Ρολογιού, το κτίριο της όπερας, την εθνική βιβλιοθήκη καθώς και το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της χώρας,
Το εξωτερικό του κτιρίου είναι γλυπτά διαμορφωμένο ώστε να σχηματίζει το κεφάλι και τους ώμους του Γεώργιου Καστριώτη (Σκεντέρμπεργκ), του εθνικού ήρωα της Αλβανίας. Το ιδιαίτερο σχήμα επιτυγχάνεται μέσω καμπυλωτών μπαλκονιών που τυλίγονται γύρω από κάθε όροφο. Οι προεξοχές τους σχηματίζουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου του (μύτη, αυτιά, γένια). Είναι ένα κτίριο μικτής χρήσης που περιλαμβάνει διαμερίσματα, καταστήματα και χώρους γραφείων.
Η θρησκευτική ανεκτικότητα
Το παρελθόν συγκρούεται συνεχώς και ανελέητα με το παρόν και το μέλλον ακόμα και σε επίπεδο συμβολικό. Η θρησκευτική ανεκτικότητα αυτής της πόλης από την άλλη, είναι αξιοπρόσεκτη. Πάνω στον ίδιο δρόμο μπορεί να συναντήσει κανείς καθολικούς ή ορθόδοξους ναούς αλλά και τζαμιά. Όλα τα θρησκευτικά δόγματα συνυπάρχουν χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, ίσως επειδή η υποχρεωτική αθεΐα στα χρόνια του Χότζα οδήγησε στην ανεκτικότητα και την ανεξιθρησκεία.
Για παράδειγμα, στην κεντρική πλατεία Σκεντέρμπεη, λειτουργεί το παλαιό τζαμί των Αλβανών Σουνιτών, λίγα τετράγωνα βορείως του ναού έχει ανεγερθεί πρόσφατα το ογκώδες τζαμί των νέο-οθωμανικών επενδύσεων, ενώ εξίσου κοντά στα ΒΑ, λειτουργεί ο Καθεδρικός Ναός των Ρωμαιοκαθολικών.
Λίγα μέτρα πιο μακριά, δεσπόζει ίσως ο πιο μοντέρνος ορθόδοξος ναός όλου του πλανήτη, ένας από τους μεγαλύτερους ανατολικούς ορθόδοξους ναούς στα Βαλκάνια, τα θυρανοίξια του οποίου έγιναν στις 24 Ιουνίου 2012, με αφορμή τον εορτασμό της 20ής επετείου από την αναβίωση της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας και την εκλογή του Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας Αναστασίου.
O ουρανοξύστης 4 Ever Green Tower είναι ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό θαύμα
Ακριβώς απέναντι υπάρχει ο ουρανοξύστης 4 Ever Green Tower είναι ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό θαύμα, ύψους 85μ. που ολοκληρώθηκε το 2022. Το κτίριο παρουσιάζει ένα σαγηνευτικό σχεδιασμό, αξιοποιώντας ελάχιστο δημόσιο χώρο στο ισόγειο με μια στενή βάση που σταδιακά διευρύνεται καθώς αυξάνεται το ύψος, κάτι που εκτιμάται ιδιαιτέρως. Αυτός ο πύργος διαθέτει υπόγειο χώρο στάθμευσης 6 επιπέδων, 4 εμπορικά επίπεδα, 7 κτίρια γραφείων, 8 επίπεδα για κατοικίες και ένα ξενοδοχείο με εκπληκτική θέα. Θεωρείται ένα από τα πιο όμορφα κτίρια των Τιράνων, που δείχνει ακόμη πιο εντυπωσιακό στο νυχτερινό ουρανό καθώς φωτίζεται ευρηματικά παραπέμποντας σε τοπικά σχέδια υφασμάτων.
Tο Μουσείο Μυστικής Επιτήρησης. Το σπίτι των φύλλων
Λίγο πιο δίπλα όμως, υπάρχει και το Μουσείο Μυστικής Επιτήρησης, γνωστό και ως Σπίτι των Φύλλων (House of leaves) που πήρε το όνομά του από τα φυτά που το πλαισιώνουν. Είναι ένα ιστορικό μουσείο που άνοιξε τις πύλες του στις 23 Μαΐου 2017, στο κτίριο που χρησίμευε άλλοτε ως έδρα της Sigurimi, της μυστικής αστυνομίας δηλαδή του καθεστώτος Χότζα κατά την κομμουνιστική εποχή. Το αλβανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο για τον αποχαρακτηρισμό των αρχείων της μυστικής αστυνομίας επιτρέποντας στους πολίτες που εκδιώχθηκαν από το καθεστώς, αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο, την ελεύθερη πρόσβαση στα αρχεία αυτά. Για την ιστορία ας αναφερθεί ότι περισσότεροι από 100.000 Αλβανοί εκτελέστηκαν, φυλακίστηκαν ή στάλθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας την περίοδο Χότζα, ο οποίος κυβέρνησε με σιδερένια πυγμή τη χώρα από το 1944 έως το 1990.
Ο Ορθόδοξος Ναός της Αναστάσεως... και ο Αναστάσιος
Σε αντιδιαστολή με όλα τα προηγούμενα, θέλω να επανέλθω όμως στον καθεδρικό ορθόδοξο Ναό της Αναστάσεως γιατί αξίζει να σταθούμε λίγο παραπάνω στην αρχιτεκτονική του και στους συμβολισμούς που περιέχει.
Αν και το αρχικό αρχιτεκτονικό σχέδιο έγινε από τον Stev Papadatos στη Νέα Υόρκη, στη συνέχεια με προσωπικές παρεμβάσεις του Αρχιεπισκόπου τροποποιήθηκε, ενσωματώνοντας πολλούς συμβολισμούς στην αρχιτεκτονική του προκειμένου ο Ναός να εκφράζει τη θεολογία της ιεραποστολής και την αποστολή της Εκκλησίας στον κόσμο. Η αρχιτεκτονική σύλληψη του ναού στηρίζεται όπως διάβασα στον κύκλο, που εμπεριέχει την έννοια του αιώνιου χρόνου και στον κατακόρυφο άξονά του, που συνδέει τη γη με τον ουρανό.
Το συγκρότημα του καθεδρικού ναού περιλαμβάνει τα ακόλουθα κτίρια: τον κυρίως ναό, το παρεκκλήσι της Γεννήσεως, το καμπαναριό, τα γραφεία της Ιεράς Συνόδου, το πολιτιστικό κέντρο, μια βιβλιοθήκη, άλλα δύο παρεκκλήσια και ένα μικρό μουσείο. Ο τρούλος του καθεδρικού ναού έχει ύψος 32,2 μέτρα, ενώ το καμπαναριό φτάνει τα 46 μέτρα.
Οι συμβολισμοί
Βασική ιδέα του καμπαναριού αποτελούν 4 πασχαλινές λαμπάδες, που συμβολίζουν τους 4 ευαγγελιστές κήρυκες της Αναστάσεως. Οι λαμπάδες ενώνονται γύρω από τον κεντρικό πυρήνα του εσωτερικού μετάλλινου κυκλικού κλιμακοστασίου, που οδηγεί σε δύο εξώστες με 16 καμπάνες. Πάνω από τις καμπάνες, ως πέμπτος πυλώνας, ένα τετράεδρο ρολόι σημαίνει τον κοσμικό χρόνο, συμπληρώνοντας την πεμπτουσία της ζωής δηλαδή.
Οι 4 μεγάλες λαμπάδες φωτίζονται συμβολικά ανά τρείς με το ίδιο χρώμα, ενώ η τέταρτη μένει λευκή, για να επισημάνουν την τριαδικότητα του Θεού, ενώ δεν μας φθάνει ο χώρος και ο χρόνος να αναφέρουμε κι άλλους ενδιαφέροντες αρχιτεκτονικούς συμβολισμούς που υπέδειξε και υλοποιήθηκαν ο Πατριάρχης Αναστάσιος.
Και το Ισλάμ... με τα πετροδόλαρα του Κατάρ...
Αλλά την ίδια στιγμή, το Ισλάμ θέλοντας να κάνει εντονότατη την παρουσία του, εκμεταλλευόμενο την αφθονία πετροδολαρίων από το Κατάρ, τα Ηνωμένα αραβικά εμιράτα κλπ κατασκευάζει εκτός των άλλων αστραφτερά πολυτελή Τζαμιά με σκαλιστούς μιναρέδες, ο ένας πιο περίτεχνος από τον άλλο σε σχέδιο. Βλέπουμε μάλιστα κατά μήκος της υπαίθρου πάμπολλα τέτοια νέα τζαμιά προσηλυτισμού και επίδειξης.
Και κάποιες... εύλογες απορίες
Σε αντίθεση όμως με όλη αυτή την φουτουριστική πολυτελή βιτρίνα, δεν παύουν να γεννιούνται και απορίες, για το πώς τα κατάφερε δηλαδή αυτή η χώρα να αναπτυχθεί με τόσο ξαφνικό και ραγδαίο τρόπο και μάλιστα χωρίς διαφάνεια και κοινωνική διαβούλευση. Κι όλα αυτά σε ένα κράτος που ο βασικός μισθός των κατοίκων του κυμαίνεται γύρω στα 400 ευρώ!
Το χρήμα και η προέλευσή του προφανώς είναι ο ρυθμιστικός παράγοντας και η ειδοποιός διαφορά.
Από μια γρήγορη ματιά στο διαδίκτυο μπορεί κανείς εύκολα να αναρωτηθεί αν όχι να συμπεράνει για το αν αυτή η ξαφνική έκρηξη ανοικοδόμησης πολυτελών κατασκευών δεν αποτελεί ταυτόχρονα κι ένα περίεργο πλυντήριο ξεπλύματος ύποπτων κεφαλαίων και μαύρου χρήματος.
Αυτό το άρθρο δεν έχει στόχο να κοιτάξει πίσω από τη βιτρίνα, αλλά ως ταξιδιωτική σελίδα μας ενδιαφέρει αυτό που βλέπουμε μπροστα από τη βιτρίνα Δεν ψάχνουμε τις αθέατες πλευρές αλλά τις θεαματικές κατασκευές.
Και δεν θα πούμε πως όλα είναι ρόδινα. Όποιος θέλει να εντρυφήσει στον τρόπο προέλευσης των χρημάτων όμως θα πρέπει να μπορεί να κατανοήσει τις πραγματικές συνθήκες, τις ανάγκες της χώρας για εκσυχρονισμό και τον χρόνο για τον που δεν μπορεί να περιμένει μετά από όσα έχει ζήσει τις τελευταίες δεκαετίες.
Για περισσότερα, σας παραπέμπουμε σε πολιτικές κι πιο εξειδικευμένες σελίδες:
https://www.himara.gr/epikairotita/tirana-i-anoikodomisi-katelikse-sta-xeria-anthropon-me-poiniko-mitroo/#google_vignette,
https://www.tovima.gr/2025/05/17/world/i-magiki-anoikodomisi-ton-tiranon-oi-eksofrenikes-times-kai-to-mayro-xrima/
Δεν υιοθετούμε όσα δεν γωρίζουμε, αλλά περιγράφουμε αυτά που απλώνονται μπροστά μας και αποτελούν ένα θαύμα καθιστώντας τα Τίρανα έναν νέο καυτό τουριστικό προορισμό.
