Πριν πολλά χρόνια βρισκόμουν, στις αρχές της καλοκαιρινής σεζόν, στην Ελούντα της Κρήτης, φιλοξενούμενος μιας φίλης που δούλευε εποχιακά σε κάποιο ξενοδοχείο. Κάθε βράδυ τρώγαμε σε μια ταβέρνα που μόλις είχε ανοίξει για τη σεζόν. Ο ιδιοκτήτης μας κερνούσε αλλεπάλληλες ρακές με την ευχή «Άντε τσε καλή σεζον να έχουμε».
Banner Inside Article - 728x90
Η μαγική λέξη σεζόν είναι ίσως η πιο γνωστή στον ελληνικό τουρισμό. Είναι η λέξη... εργοδότρια για χιλιάδες επιχειρηματίες και εργαζόμενους. Η λέξη που έχουν στα χείλια τους οι φοιτητές που θέλουν ένα έκτακτο βοήθημα το καλοκαίρι. Η λέξη... συνωμοσία που κατευνάζει τις αντιθέσεις επιχειρηματιών και εργαζομένων που αποδέχονται ένα ιδιότυπο εργασιακό καθεστώς μπροστά σε έναν κοινό σκοπό. Να μη χαθεί η σεζόν και να κερδίσουν όλοι, συνομολογώντας κάποιες υποχωρήσεις που συνήθως όμως είναι εις βάρος των εργαζομένων. Αλλά και που τελικά καταλήγουν και εις βάρος των επιχειρηματιών, αφού πλέον δυσκολεύονται να βρουν εργατικό προσωπικό ή βρίσκουν μόνον ανειδίκευτους που έχουν περιορισμένες επιλογές.
Για τους εξειδικευμένους υπάρχουν κι αλλού πορτοκαλιές, στην Ισπανία, την Ιταλία, την Κροατία
Και δημιουργείται το εξής παράλογο. Να εξάγουμε εξειδικευμένο προσωπικό στον τουρισμό και συγχρόνως να εισάγουμε ανειδίκευτο προσωπικό με συμβάσεις από τρίτες χώρες, όπως οι Φιλιππίνες.
Η σεζόν γέννησε τους σεζονίστας
Η σεζόν γέννησε τους σεζονίστας. Ο όρος περιγράφει τους εποχικούς εργαζόμενους στον τουρισμό, τους «απόδημους» μέσα στην ελληνική τουριστική επικράτεια που δουλεύουν από Μάιο έως Οκτώβριο και ζουν με το ταμείο ανεργίας τον υπόλοιπο καιρό, εκτός κι αν βρουν εργασία σε κάποιον χειμερινό τουριστικό προορισμό, Αράχωβα κλπ.
Πώς ζει όμως ένας σεζονίστας; Σαν τους πολεμιστές που πάνε στον πόλεμο και γυρίζουν κατάκοποι και ταλαιπωρημένοι. Και τι κάνουν στον πόλεμο; Από το πρωί στα χαρακώματα. Σε κάποια κουζίνα, σε κάποια λάντζα, πίσω από κάποια μπάρα, καθαρίζουν διαδρόμους, αλλάζουν σεντόνια, σερβίρουν φαγητό, ανέχονται τις ιδοτροπίες ενός σεφ και περιμένουν να λήξει η βάρδια τους να ξεκουραστούν σε ένα δωμάτιο που μοιράζονται με άλλους πέντε έξι κι αυτή η βάρδια δεν λήγει ποτέ. Στον πόλεμο χρειάζονται όλοι. Όσοι σκεφτούν ότι έχουν και εργασιακά δικαιώματα είναι... λιποτάκτες.
Και οι αποδοχές;
Και οι αποδοχές; Είναι τόσο καλές που αξίζει τον κόπο κάθε θυσία;
«Αν δεν ήταν τα tips θα είχαμε πάψει να δουλεύουμε» λένε πολλοί από αυτούς.
«Πάλι καλά που δουλεύουμε τόσες ώρες και δεν μας μένει χρόνος για διασκέδαση» λέει σαρκαστικά ένας από τους σεζονίστας «γιατί με τις τιμές που επικρατούν δεν θα μας έμενε μία».
Και έχει δίκιο, γιατί οι σεζονίστας απολαμβάνουν άτυπα μια έκπτωση 10% στα καταστήματα του νησιού, την οποία τι να την κάνεις όταν η τιμή για έναν καφές ή ένα σουβλάκι φλερτάρει με τα 15 ευρώ; Και όσο για τον χειμώνα; Το Επίδομα Ανεργίας είναι μια λύση. Αρκεί όμως;
Η Επιθεώρηση εργασίας... σε διακοπές
Οι σεζονίστας βρίσκονται στο καλύτερο νησί, την καλύτερη εποχή του χρόνους, αλλά δεν έχουν καθόλου ζωή. Δουλεύουν εκεί που οι άλλοι διασκεδάζουν, Αυτό βέβαια είναι ένα παλιό ανέκδοτο για τους γυναικολόγους, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σεξιστικό. Όμως εδώ η ηθική και η σεξουαλική παρενόχληση είναι από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα, πέρα από τα εργασιακά.. Σύμφωνα με μετρήσεις στην εστίαση και στον χώρο των ξενοδοχείων παρατηρούνται τα περισσότερα κρούσματα. Να έχεις τόσα προβλήματα, να έχεις και αυτά.
Και η Επιθεώρηση Εργασίας; Προφανώς είναι τόσο ασφυκτικά γεμάτα τα νησιά που δεν υπάρχει χώρος για αυτή. Πρακτικά βρίσκεται στην πρωτεύουσα ή το διοικητικό κέντρο μιας ομάδας νησιών, που ακόμα και καταγγελία να θέλει να κάνει κανείς, θα πρέπει να φάει μια ημέρα αλλάζοντας καράβι. Ο Μωάμεθ πάει στο βουνό, αλλά το βουνό είναι δύσκολο να μετακινηθεί. Η απουσία ελέγχου καταλήγει σε ασυδοσία και η δυσκολία ή διστακτικότητα καταγγελίας, σε ατιμωρησία.
Ωράριο και ρεπό... Είναι και το άλλο με τον Τοτό
Κι όσο για το ωράριο; Όποιον κι αν ρωτήσεις από τους εργαζόμενους θα σουν πει πως το συνηθισμένο είναι 12 με 14 ώρες την ημέρα. Κι ας λέει ο νόμος 8 ή και 10 σε ειδική σύμβαση ή όταν επιτρέπεται κια ένας μικρός αριθμός σε υπερωρίες. Ο κόσμος σου είναι οι συνάδελφοί σου. Με αυτούς περνάς όλη τη μέρα και αυτοί θα σε βοηθήσουν να ξεπεράσεις το burn out, μέχρι να έρθει η σειρά σου να τους βοηθήσεις εσύ.
Τα «γκαρσόνια της Ευρώπης» δεν δουλεύουν πια εδώ
Οι ελλείψεις σε προσωπικό αυξάνονται δραματικά, όσο αυξάνονται και οι αφίξεις. Και το πρόβλημα προβλέπεται πιο έντονο τα επόμενα χρόνια. Και δεν φταίει το ότι «Οι Έλληνες είναι τεμπέληδες» που θα ακούσεις να λέει κάποιος πρώιμα συνταξιοδοτημένος απολαμβάνοντας έναν καφέ στο καφενείο - μια ανόητη στερεοτυπική φράση που δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα.
Φταίει η έλλειψη σε προγραμματισμό, σε επαγγελματική συνείδηση των επιχειρηματιών, όχι όλων φυσικά, φταίει η απουσία ελεγκτικών μηχανισμών, φταίει η σιωπή και η αποδοχή της κατάστασης από μέρους των εργαζομένων.
Και αν η πρόβλεψη ότι θα γίνουμε «τα γκαρσόνια της Ευρώπης» φαίνεται να επαληθεύεται, αυτά τα γκαρσόνια μεταναστεύουν στην Ευρώπη και θα συνεχίσουν να το κάνουν αν η αντιμετώπιση των σεζονίστας παραμείνει η ίδια. Αν δεν κατανοήσουμε ότι νέα σεζόν σημαίνει... νέα εποχή για όλους με νέα αντίληψη.
Όλα τα παραπάνω δε σημαίνουν ότι δεν υπάρχουν και επιχειρήσεις που δουλεύουν σωστά και σέβονται τα δικαιώματα και τις ανάγκες των εποχικών εργαζομέμων στον τουρισμό. Το ζητούμενο είναι να γίνουν η πλειοψηφία
Τι λέει και η νομοθεσία... αν έχει κάποιο νόημα
Ορισμός εποχικής εργασίας
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία και την πραγματική πρακτική, η εποχική εργασία ανήκει στον ευέλικτο τύπο συμβάσεων, καθώς παρέχεται μόνο για ένα ειδικό χρονικό διάστημα (έως και έξι μήνες), παρέχονταςέτσι κρίσιμη υποστήριξη είτε σε επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε ορισμένους τομείς, κυρίως του τουρισμούκαι της γεωργίας, είτε σε επιχειρήσεις όλων των εποχών για την κάλυψη ειδικών αναγκών.
Εποχική εργασία σημαίνει ότι προσφέρεται έως και έξι μήνες σε ετήσια βάση σεορισμένους οικονομικούς τομείς. Όσον αφορά την απασχόληση πολιτών τρίτων χωρών, περιγράφεται μια περίπλοκη διαδικασία πουπεριλαμβάνει το ελληνικό κράτος, μέσω της έκδοσης υπουργικής απόφασης, η οποία απεικονίζει τις πιθανές κενές θέσεις ανά σεζόν, καθώς και των εργοδοτών, μέσω της υποβολής σχετικής αίτησης με ειδικούς όρους.
Σύμβαση εργασίας
Σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 156/1994, το οποίο ισχύει και για συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, ο εργοδότης φέρει την υποχρέωση (υπό ποινή) να ενημερώσει τον εργαζόμενο εντός δύο μηνών μετά την πρόσληψη σε γραπτή μορφή (σύμβαση εργασίας ή άλλο έγγραφο) σχετικά τους ακόλουθους συγκεκριμένους όρους: ταυτοποίηση του εργοδότη και του εργαζομένου, τοποθεσία απασχόλησης, το ακριβές πεδίο ειδικότητας των εργαζομένων, την κατηγορία απασχόλησης και τα καθήκοντα, ημερομηνία της πρώτης ημέρας στην εργασία και διάρκεια της σύμβασης, διάρκεια και όροι που αφορούν άδεια μετ' αποδοχών, όροι που αφορούν την πρόωρη λύση της σύμβασης εργασίας (λόγοι, διαδικασία, κοινοποίηση,αποζημίωση), μισθός και κάθε είδους επιπλέον αποδοχές, ημερήσιο και εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας, συλλογική σύμβαση που μπορεί να ισχύει.
Πρόωρη λήξη της Σύμβασης
Μια σύμβαση ορισμένου χρόνου μπορεί να τερματιστεί πριν λήξει μόνο για «σοβαρό λόγο», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει είτε την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται από τον εργαζόμενο είτε από τον ίδιο τον εργοδότη και τις δραστηριότητες της επιχείρησης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εργοδότης δεν υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση, αν και η έννοια του νομικού όρου «σοβαρός λόγος» υπόκειται σε ερμηνεία από τα δικαστήρια. Εάν ο λόγος που επικαλείται δεν κρίνεται σοβαρός, η ειδοποίηση καταγγελίας της σύμβασης θεωρείται άκυρη και πρέπει να καταβληθεί αποζημίωση.
Ωράριο εργασίας
Νόμιμο ωράριο καλείται το ωράριο εργασίας που καθορίζεται από νομοθετικές διατάξεις. Με το άρθρο 55 του N.4808/2021 (ΦΕΚ Α’ 101), το νόμιμο εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας καθορίστηκε σε 40 ώρες για κάθε εργαζόμενο με εξαρτημένη σχέση εργασίας. Για 5θήμερη εβδομάδα εργασίας το πλήρες συμβατικό ωράριο είναι το 8ωρο ημερησίως και για 6ήμερη εβδομάδα το πλήρες ωράριο είναι έξι ώρες και σαράνταλεπτά ημερησίως.
Συμβατικό ωράριο καλείται το καθοριζόμενο με ατομικές ή συλλογικές συμβάσεις ωράριο εργασίας καιδύναται να είναι μικρότερο ποτέ όμως μεγαλύτερο από το νόμιμο. Ειδικότερα, με την από 14-2-84 Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ) καθορίστηκε σε 40 ώρες την εβδομάδα το οποίο ανέρχεται σε 8 ώρες ημερησίως επί πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και 6,40 ώρες ημερησίως επί εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας.
Στο πλαίσιο διευθέτησης του χρόνου εργασίας παρέχεται η δυνατότητα 4ημερης πλήρους απασχόλησης διάρκειας 40 ωρών εβδομαδιαίως και 10 ωρών ημερησίως, ύστερα από αίτηση του εργαζόμενου. Δεν είναι επιτρεπτή η απασχόληση πέραν των 10 ωρών ημερησίως και των 40 ωρών εβδομαδιαίως που κατανέμεταισε 4ήμερη βάση.
Υπερεργασία και υπερωριακή απασχόληση
Η υπέρβαση των 8 ωρών ημερησίως επί πενθημέρου και μέχρι την 9η ώρα ή των 6,40 ωρών ημερησίως επί εξαημέρου και μέχρι την 8η ώρα με την προϋπόθεση ότι υφίσταται υπέρβαση των 40 ωρών την εβδομάδα και έως του ορίου των 45 ωρών επί πενθημέρου και 48 ωρών επί εξαημέρου αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Ν. 3385/2005 (ΦΕΚ Α’ 210) όπως τροποποιήθηκε με τις παραγράφους 10 και 11 του άρθρου 74 του Ν. 3863/2010 (ΦΕΚ Α’ 115),
Η πραγματοποίηση της υπερεργασίας, ανήκει στη διακριτική ευχέρεια του εργοδότη.
Οι 5 ώρες υπερεργασίας επί πενθημέρου (από την 41η έως την 45η ώρα) ή οι 8 ώρες υπερεργασίας επίεξαημέρου (από την 41η έως την 48η ώρα), αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20% και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα όρια υπερωριακής απασχόλησης που προβλέπονται από τις οικείες διατάξεις.
Η απασχόληση πέραν των 45 ωρών την εβδομάδα επί πενθημέρου και 48 ωρών την εβδομάδα επίεξαημέρου θεωρείται–υπερωριακή απασχόλησηκαι διέπεται από όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες νομιμοποίησής τους. Αμείβεται δε με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%.
Η πραγματοποίηση υπερεργασίας και υπερωριακής απασχόλησης είναι νόμιμες μόνον εάν έχουνκαταχωρηθεί από τον εργοδότη στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ», πριν από την έναρξη πραγματοποίησής τους
Διακοπές, διαλείμματα
Σε κάθε περίπτωση κατά την οποία ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις 4 ώρες, πρέπει να χορηγείται διάλειμμα ανώτατης διάρκειας 30 λεπτών, κατά τη διάρκεια του οποίου οι εργαζόμενοι δικαιούνται να απομακρυνθούν από τη θέση εργασίας τους. Τα διαλείμματα αυτά δεν επιτρέπεται να χορηγούνται συνεχόμενα με την έναρξη ή τη λήξη της ημερήσιας εργασίας (αρ. 4 του Π.Δ. 88/1999). Ο χρόνος του διαλείμματος δεν αποτελεί χρόνο εργασίας.
Μισθός
Δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις σχετικά με τον ακαθάριστο κατώτατο μισθό στην εποχιακή εργασία. Επομένως, εκτός από τις γενικές διατάξεις, ο μισθός καθορίζεται συνήθως μέσω συλλογικών συμβάσεων, ειδικά στον τουριστικό τομέα. Αυτά είναι συνήθως υπέρ του υπαλλήλου, αφού συνήθως προβλέπουν ειδικά μπόνους και ασφάλιστρα. Επίσης, σε ατομική βάση και ανάλογα με τον τύπο του τομέα, τον τύπο τηςσύμβασης και τις ειδικές περιστάσεις, θα μπορούσαν ενδεχομένως να προβλεφθούν άλλα μη μισθολογικάοφέλη (διαμονή, γεύματα κ.λπ.)
Τρόπος καταβολής του μισθού
Σύμφωνα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση 26034/695/ 2019 (B 2362), οι εργοδότες υποχρεούνται να καταβάλλουν τις αποδοχές των εργαζομένων αποκλειστικά σε λογαριασμούς πληρωμών των δικαιούχων μισθωτών, αναφέροντας για κάθε καταβολή την αιτιολογία και το χρονικό διάστημα που αφορά. Η καταβολή των αποδοχών στους λογαριασμούς των δικαιούχων μισθωτών γίνεται με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ή παρόχων υπηρεσιών πληρωμών.
Θέματα ασφάλειας εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης
Ο εργοδότης υποχρεούται να παρέχει όλα τα απαραίτητα μέσα και μέτρα για την ασφάλεια στην εργασία υπό οποιεσδήποτε συνθήκες και δωρεάν. Όλοι οι εργαζόμενοι με κάθε είδους σύμβαση εργασίας είναι ασφαλισμένοι για ιατρική περίθαλψη και σύνταξη. Για εποχικούς εργαζόμενους που απασχολούνται στη γεωργία και είναι ασφαλισμένοι ως μισθωτοί ή αυτοαπασχολούμενοι στη χώρα καταγωγής τους, είναι σκόπιμο να υποβάλουν αίτηση για A1 PD πριν από την αναχώρησή τους και επίσης για Ευρωπαϊκή Κάρτα
Ασφάλιση Υγείας.
Παροχές σε είδος: Οι παροχές σε είδος παρέχονται από τον Εθνικό Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) με βάση τον Ενιαίο Κανονισμό Παροχών Υγείας (ΕΚΠΥ) (eopyy.gov.gr/ekpy/view)
Προϋποθέσεις χορήγησης: Οι άμεσα ασφαλισμένοι του ΕΦΚΑ δικαιούνται παροχές σε είδος εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις χορήγησης ασφαλιστικής ικανότητας σε είδος και συγκεκριμένα: Οι μισθωτοί απαιτείται να έχουν πραγματοποιήσει πενήντα (50) ημέρες ασφάλισης είτε κατά το προηγούμενο της ασθένειας έτος, είτε κατά το προηγούμενο 15μηνο χωρίς στην τελευταία περίπτωση να λαμβάνεται υπόψη το τελευταίο ημερολογιακό τριμήνου. Οι μη-μισθωτοί απαιτείται να έχουν πραγματοποιήσει δύο (2) μήνες ασφάλισης κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
Παροχές σε χρήμα: Οι παροχές σε χρήμα είναι οι εξής: επίδομα ασθένειας, επίδομα μητρότητας, παροχές αναπηρίας ή ανικανότητας εργασίας έξοδα κηδείας λοιπές παροχές.
Οι μισθωτοί ασφαλισμένοι του ΕΦΚΑ υπάγονται για παροχές σε χρήμα από το πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ εφόσον: έχουν πραγματοποιήσει εκατόν είκοσι ημέρες (120) ημέρες εργασίας κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος της αναγγελίας της ασθένειας ή της πιθανής/πραγματικής ημερομηνίας τοκετού ή κατά το προηγούμενο15μηνο, μη συνυπολογιζόμενων στη περίπτωση αυτή των ημερών εργασίας που πραγματοποιήθηκαν κατάτο τελευταίο ημερολογιακό τρίμηνο του 15μήνου
Ειδικές νομικές διατάξεις γαι την προστασία των δικαιωμάτων των εποχικών εργαζομένων
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει επίσης συγκεκριμένους κανονισμούς που αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων των εποχικών εργαζομένων.
Στον τομέα του τουρισμού, το πιο σημαντικό δικαίωμα αφορά την επαναπρόσληψή τους κατά τη διάρκεια της επόμενης σεζόν, υπό την προϋπόθεση ότι θα υποβάλουν αίτηση για αυτό σε εύθετο χρόνο. Εάν ο εργοδότης αρνηθεί να ανανεώσει τη σύμβαση εργασίας ή απολύσει τον εργαζόμενο, ο τελευταίος δικαιούται ορισμένους τύπους αποζημίωσης ανάλογα με τις περιστάσεις. Το δικαίωμα αυτό βασίζεται στη συνταγματική αρχή τηςισότητας και της προστασίας της εργασίας, καθώς και στο Άρθ. 8, Ν. 1346/1983, όπως τροποποιήθηκε με το
Επιπλέον, ανάλογα με τη συνολική διάρκεια των συμβάσεων εργασίας τους, οι εποχικοί εργαζόμενοι δικαιούνται επίσης ορισμένα οικονομικά επιδόματα και παροχές από τον εργοδότη.
Κατά τη λεγόμενη «νεκρή περίοδο», οι εποχικοί εργαζόμενοι υπόκεινται σε ειδικές διατάξεις σχετικά με τοεπίδομα ανεργίας που παρέχεται από την Ελληνική Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΟΑΕΔ).Επιπλέον, δικαιούνται ειδική εποχιακή αποζημίωση από τον ΟΑΕΔ, συνήθως το φθινόπωρο, ανάλογα με τον τομέα ειδικότητάς τους και τις ημέρες ασφάλισης κατά την προηγούμενη περίοδο.
