Αν και η αίγλη των αρχαίων χρόνων εξακολουθεί ακόμη να περιβάλλει τη χώρα μας και να τη χαρακτηρίζει εννοιολογικά και χαρακτηριστικά, η νεότερη Ελλάδα με τα δικά της στοιχεία που την καθορίζουν, έχει κατακτήσει το δικό της αποτύπωμα στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη.
Banner Inside Article - 728x90
Ο ΕΟΤ με τις δράσεις του τα τελευταία εκατό σχεδόν χρόνια αναδείχτηκε ηγέτης στην προβολή της Ελλάδας και του πολιτισμού της σε ένα δύσκολο και τόσο ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον.
Θυμίζουμε ότι ο ΕΟΤ ιδρύθηκε το 1929, ως συνέχεια της Υπηρεσίας Ξένων και Εκθέσεων που λειτουργούσε από το 1914.
Από τότε, χωρίς τις σημερινές ευκολίες που αφορούν στη διάδοση της πληροφορίας μέσω του διαδικτύου, ή στις συχνές και φθηνές μετακινήσεις σε πληθώρα προορισμών, σπάνιων και μη, κατάφερε να διακριθεί και να βραβευθεί μάλιστα από διεθνείς και εγχώριους φορείς όπως έγινε το 1963 που πήρε το Α΄ Διεθνές βραβείο για την καλύτερη διαφημιστική εκστρατεία της διετίας, σε παγκόσμιο επίπεδο.
 |
 |
 |
Ο κυρίαρχος ρόλος της αφίσας
Κυρίαρχο ρόλο σε αυτόν τον αγώνα της προβολής της χώρας στο εξωτερικό, έπαιξαν οι αξιόλογες φημισμένες αφίσες του ΕΟΤ. Πολλοί μέσα από αυτές, αναγνώρισαν μια Ελλάδα με τις παραδοσιακές της χάρες, τη φιλοξενία και τις ομορφιές της, αλλά κυρίως ανακάλυψαν και μια άλλη Ελλάδα. Μια Ελλάδα μοντέρνα, μια χώρα πλούσια σε ιστορία και μυθολογία χώρα, μια φιλότεχνη, αλλά και παιχνιδιάρα Ελλάδα, μια γόησσα με Ελληνικό ταπεραμέντο, γεμάτη με άπλετο φως και το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας σε διάφορους τόνους.
 |
 |
 |
Κορυφαίοι ζωγράφοι και φωτογράφοι... στην πρώτη γραμμή
Στην αναζήτηση και την προσέγγιση του τουρίστα, πάνω στο επιθετικό του άρμα ο ΕΟΤ επιστράτευσε ανάμεσα στους ντόπιους εικαστικούς και γραφίστες τους πιο σπουδαίους καλλιτέχνες για να προσδώσει εκτός από το ελληνοκεντρικό πνεύμα και το ανάλογο κύρος και καλλιτεχνική ποιότητα στις δράσεις του.
Χαρακτηριστικά μπορούμε να αναφέρουμε μεταξύ άλλων ζωγράφων σημαντικά ονόματα, όπως οι Σπύρος Βασιλείου, Γιάννης Μόραλης, Περικλής Βυζάντιος, Γιώργος Μόσχος, Γιώργος Κοσμαδόπουλος, Γιώργος Βακιρτζής, Στέφανος Αλμαλιώτης, Παναγιώτης Τέτσης.
Αλλά και αξιόλογοι φωτογράφοι κλήθηκαν να ενισχύσουν καλλιτεχνικά και να βελτιώσουν την τουριστική εικόνα της χώρας προς τα έξω. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα ονόματα ορισμένων όπως ο Νίκος Κοντός, ο Νίκος Μαυρογένης, ο Γιάννης Σκουρογιάννης, ο Νίκος Στουρνάρας, ο Ρωμύλος Παρίσης, ο Νίκος Δεσύλλας.
Η πρώτη αφίσα
Την πρώτη αφίσα που παρουσιάστηκε το 1929, έτος ίδρυσης του ΕΟΤ, σε γαλλική γλώσσα, επιμελήθηκε καλλιτεχνικά η διεθνούς φήμης Ελληνίδα φωτογράφος Nelly (Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη (1899-1988) και επρόκειτο για μια πολύ αναγνωρίσιμη ασπρόμαυρη φωτογραφική απεικόνιση, αυτή του Παρθενώνα, φωτογραφημένου από τα Προπύλαια.
Από εκεί και μετά και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του εξήντα, οι αφίσες δημιουργούνται είτε με τη χαρακτική, είτε από διάφορα άλλα είδη ζωγραφικής ή καλλιτεχνικής έκφρασης, άλλοτε σε γλώσσα Γαλλική και άλλοτε Αγγλική. Αργότερα προστέθηκε και η Γερμανική γλώσσα.
 |
 |
 |
Η θεματογραφία
Η θεματογραφία ποικίλει όπως άλλωστε και οι κοινωνικοπολιτικές τάσεις σε τοπικό αλλά και διεθνές επίπεδο.
Για παράδειγμα, στη διάρκεια της δικτατορίας Μεταξά, κατά τα πρότυπα του εξωτερικού, επιχειρείται να διαφημιστούν διάφορες λουτροπόλεις όπως το Λουτράκι, η Αιδηψός, τα Μέθανα και η Υπάτη. Για πρώτη φορά η ελληνικότητα συνταιριάζεται με το τρίπτυχο ήλιος – θάλασσα - αυθεντικότητα.
Μεταπολεμικά το τουριστικό μήνυμα εστιάζει στο δίπολο «ιστορία-τοπίο», με τον συνδυασμό αρχαιολογικών μνημείων του κλασικού παρελθόντος και τοπίων ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους.
Επίσης σε πολλές αφίσες, στις οποίες η έμπνευση των καλλιτεχνών αντλείται από την καθημερινότητα και τα απλά αντικείμενα, αντανακλάται η θέληση για υπέρβαση των όποιων δυσκολιών της ζωής και η προσπάθεια για απώθηση των τραυματικών βιωμάτων από τον πόλεμο του 1940, τον εμφύλιο κλπ.
Μετά τη λήξη του Εμφυλίου, το αμερικανικό σχέδιο Μάρσαλ προβλέπει σημαντική ενίσχυση του τουρισμού της χώρας, οπότε και η ελληνική διαφημιστική ατμομηχανή επιταχύνει.
«1951 home coming year». Το πρώτο σλόγκαν
Το 1951, που αναφέρεται και ως «έτος απόδημου Ελληνισμού», επιχειρείται για πρώτη φορά η χρησιμοποίηση σλόγκαν. Πιο συγκεκριμένα, σε μια αφίσα με μια ζωγραφιά αρκετά φολκλόρ, αναγράφεται με ευκρίνεια και ευμεγέθη γραφικό χαρακτήρα η αγγλική φράση «1951 home coming year». Δημιουργός, ο ζωγράφος και χαράκτης Αλέξανδρος Αλεξανδράκης (1913-1968) γνωστός κυρίως από τους πίνακές του με θέμα τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940. Το 1950 έλαβε το πρώτο και το δεύτερο βραβείο σε διαγωνισμό αφίσας για το Σχέδιο Μάρσαλ και την επόμενη χρονιά το Α΄ βραβείο αφίσας του ΕΟΤ.
Στην αφίσα απεικονίζεται μια χαμογελαστή κοπέλα ντυμένη με παραδοσιακή φορεσιά «Αμαλίας» που κρατάει στα χέρια της έναν ευμεγέθη δίσκο σερβιρίσματος με φιλόξενα τραταρίσματα όπως το χαρακτηριστικό γλυκό του κουταλιού και ένα ποτήρι δροσερό νερό, να υποδέχεται τους ξενιτεμένους και όλους όσους επισκέπτονται τη χώρα. Στο βάθος μάλιστα το σκούρο μπλε της θάλασσας, ανταμώνει με νησιά και έρχεται σε αντίθεση με το άσπρο των αιγαιοπελαγίτικών σπιτιών χωρίς να υπολείπεται και το πράσινο που το βλέπουμε και σε κοντινό πλάνο, στην κληματαριά της αυλής του σπιτιού της κοπέλας. Πόσες ιστορίες αλήθεια μπορεί να πλάσει κανείς από μια απλοϊκή εικόνα! Ο στόχος επετεύχθη λοιπόν με απλά και εύγλωττα μέσα, έντονα χρώματα και συναίσθημα.
Βέβαια όπως συμβαίνει συνήθως, μερίδα του τύπου ήταν αντίθετη με την δημιουργία των αφισών του είδους, κάνοντας λόγο για εκμετάλλευση της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς και της λαμπρής ιστορίας του τόπου στο βωμό του κέρδους.
Η Ύδρα του Μόραλη
Αξίζει να μνημονεύσουμε όμως και μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αφίσες του ΕΟΤ. Πρόκειται για την αφίσα του 1956, στην οποία ο ζωγράφος Γ. Μόραλης με το χρωστήρα του υποδηλώνει αφαιρετικά και γεωμετρικά, το νησί της Ύδρας, χρησιμοποιώντας λαμπερά χρώματα και επιβλητικά σχήματα όπως απαιτούσε η αντίληψη ντιζάιν της εποχής.
Από τις αρχές της δεκαετίας του εξήντα σιγά σιγά αποκόπτεται ο ομφάλιος λώρος της αφίσας από τη ζωγραφική. Η φωτογραφία αυτονομείται, γίνεται το κυρίαρχο μήνυμα και εισάγονται νέοι τρόποι αναπαράστασης της Ελλάδας, μέσω καθαρά της γραφιστικής τέχνης, πιο μοντέρνοι, πιο αφαιρετικοί, με έντονα και ποικίλα χρώματα.
Η χρυσή εποχή και η συμβολή των Μιχάλη Κατζουράκη, Φρέντυ Κάραμποττ και Αγνής Κατζουράκη.
Αν και οι παλαιότερες αξιόλογες αφίσες παρουσιάζουν ασυνείδητα μια εσωστρέφεια με τα ιστορικά θέματά τους που συνοδεύονται από σύμβολα αρχαιοελληνικά, και μοιάζουν να απευθύνονται σε ειδικό, μυημένο περί του αρχαιοελληνικού πολιτισμού κοινό, με την πάροδο των χρόνων αυτό αλλάζει. Η ανεμελιά αρχίζει να λείπει από την κοινωνία της ταχύτητας, των γρήγορων αποφάσεων και αντανακλαστικών, και οι αφίσες παρουσιάζουν πλέον πιο απλά, πιο συγκεκριμένα και πιό κατανοητά, πιο μινιμαλιστικά θα λέγαμε, το διαφημιστικό μήνυμά τους, είτε πρόκειται για έναν κίονα, για ένα αρχαίο θέατρο ή μια όμορφη παραλία, ακόμη και μη αναφέροντας την ακριβή τοποθεσία της.
Επιπλέον δείχνουν πιό εύγλωττα τη χαρά της ζωής, με τις δονήσεις και την ευθυμία των χρωματικών τόνων τους και τα φρέσκα πρόσωπα των πρωταγωνιστών τους που φαίνονται απολαμβάνουν απλά τη ζωή, το φως, τη θάλασσα, το καλό φαγητό, την παρέα και τη φιλοξενία.
Αυτή η στροφή οφείλεται κυρίως στην πολύ πετυχημένη συνεργασία του ΕΟΤ από το 1959-1960 με τους πρωτοπόρους γραφίστες Μιχάλη Κατζουράκη, Φρέντυ Κάραμποττ και Αγνής Κατζουράκη.
Βλέπουμε πλέον ότι οι αφίσες αρχίζουν να παρουσιάζουν μια άλλη δυναμική, μια άλλου είδους ελληνικότητα, όχι επίκτητη αλλά προερχόμενη από το βίωμα της καθημερινότητας, με ήθος, με συμβολισμό πιο εύκολα κατανοητό από το ελληνικό και το παγκόσμιο κοινό, με χρώματα «απαγορευμένα» μέχρι τότε, όπως το μαύρο και το κόκκινο, υπαινικτικά ίσως της τότε πολιτικής κατάστασης.
Βλέπουμε για παράδειγμα το Μ. Κατζουράκη το 1962 να βάζει ένα από τα τέσσερα άλογα τεθρίππου από το Εκατόμπεδον του Παρθενώνα, σ' ένα κόκκινο φόντο, αντί σ' ένα περιβάλλον που θα ήταν αναμενόμενο απ' όλους. Αυτό μπορεί να μοιάζει αυτονόητο σήμερα, αλλά την εποχή εκείνη η χρησιμοποίηση του κόκκινου, ενός χρώματος που ξάφνιαζε, ήταν «απειλητικό», ερέθιζε πολιτικά.
 |
 |
 |
Σε όλες τις προωθητικές ενέργειες όμως, πόσο μάλλον και στον τουρισμό, που απευθύνεται σε παγκόσμιας κλίμακας κοινό, ο καλός σχεδιασμός, το καλό design, είναι ζητούμενο και ευχής έργον, αφού όλοι γνωρίζουμε πως για παράδειγμα η αφίσα είναι μεν για εφήμερη χρήση, ενσωματώνεται όμως αναγκαστικά κατά κάποιον τρόπο στο αστικό περιβάλλον.
Ο ΕΟΤ λοιπόν, ως ο κατ΄εξοχήν αρμόδιος πρεσβευτής της χώρας μας, κατανοώντας τη θέση του και έχοντας ως ηθική κληρονομιά την πλούσια ιστορία, τον ελληνικό πολιτισμό και το φυσικό κάλλος της πατρίδας μας, δεν θα μπορούσε παρά να επιλέξει αυτά τα στοιχεία και τη συγκεκριμένη ποιοτική στάση για την έξωθεν καλή εικόνα της
