Πάντα με γοήτευαν οι πόλεις έξω από την Αθήνα. Να κάνω μια βόλτα στον αστικό τους ιστό, στην κεντρική τους πλατεία, να εξερευνήσω τα καταστήματά τους, να πιω έναν καφέ στη δική τους καθημερινότητα. Κι αν έχουν και θάλασσα, ακόμα καλύτερα. Μέχρι που συνειδητοποίησα ότι μια τέτοια πόλη βρίσκεται είκοσι λεπτά από το σπίτι μου, όταν η φίλη μου Ελένη, εκπαιδευτικός στην Ελευσίνα, άρχισε να με καλεί εκεί για καφέ ή ουζάκι.
Banner Inside Article - 728x90
Είναι τόσο κοντά που άρχισα να πιστεύω ότι θα μπορούσα κατά μία έννοια να θεωρηθώ και κάτοικός της. Άλλωστε αποτελεί και τη φορολογική έδρα των δυτικών Δήμων της Αθήνας, όπου και κατοικώ.
Φυσικά δεν είναι φορολογικοί οι λόγοι να επισκεφτείς την Ελευσίνα, ασφαλώς και υπάρχουν πολύ περισσότερα και... πιο ευχάριστα πράγματα να κάνεις.
Η Ελευσίνα είναι η ιδανική πρόταση για αυτό που αποκαλούμε nearby tourism, αφού φτάνεις εδώ σε λιγότερο από μισή ώρα από την Αθήνα, απολαμβάνεις μερικές ευχάριστες και ενδιαφέρουσες εμπειρίες, τις οποίες διηγείσαι το βράδυ στους φίλους σου πριν πας για ύπνο στο σπίτι σου.
Είναι αλήθεια ότι την Ελευσίνα συνήθως δεν την αντιμετωπίζαμε σαν αυτοτελή πόλη, αλλά ως μια προέκταση της Αθήνας. Όταν όμως ύψωσε το ανάστημά της, διεκδικώντας τον τίτλο της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης, μας συστήθηκε ξανά,
Ποια πόλη έχει τόση ιστορία και δυναμική για να διεκδικήσει, αλλά και να κερδίσει αυτή την τιμή;
Όπως είναι αλήθεια επίσης ότι η Ελευσίνα για πολλά χρόνια είχε πάνω της τη σκιά μιας βιομηχανικής πόλης με εργοστάσια τσιμέντου, Χάλυβα, Ναυπηγεία να της προσδίδουν μια αρνητική εικόνα που την καθόριζε η μόλυνση της περιοχής.
Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γης το πρώτο της κυκλάμινo
τώρα εργάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο
Οι στίχοι του Γκάτσου που μελοποίησε ο Μάνος Χατζηδάκις, αποτυπώνουν πιστά αυτή την εικόνα. Στο ίδιο τραγούδι όμως γίνεται αναφορά στο ιερό δέος που συνοδεύει την πόλη από την αρχαιότητα και δεν είναι τυχαίο φυσικά ότι γίνεται αναφορά, παρά τα προβλήματα και στον τουρισμό, έστω και με ειρωνικό τρόπο.
Εκεί που δίνανε τα χέρια τους οι μύστες
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο
τώρα αποτσίγαρα πετάνε οι τουρίστες
και το καινούργιο πάνε να δουν διυλιστήριο.
Από τη μελαγχολία στο όραμα
Η εικόνα αυτή άλλαξε μετά την ανακήρυξη της πόλης ως πολιτιστικής πρωτεύουσας. Οι βιομηχανικοί χώροι που τη βάρυναν μετατράπηκαν σε πολτιστικά κέντρα, που της δίνουν έναν ανάλαφρο πλέον καλλιτεχικό χαρακτήρα. Χαρακτηριστικό είναι το σλόγκαν που συνοδψεύει τις αφίσες της πολιτιστικής πρωτεύουσας, οι οποίες παραμένουν αναρτημένες πεισματικά 3 χρόνια μετά να υπενθυμίζουν το μεγαλύτερο γεγονός στη σύγρχονη στορία της πόλης: ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΟΡΑΜΑ!
Στην Ελευσίνα, μπορείτε να φτάσετε από την Αθήνα σε μισή ώρα μέσω της λεωφόρου Αθηνών, τη γνωστή σε πολλούς και ως λεωφόρο Καβάλας. Αρκεί να αποφύγετε τις πρωινές ώρες, αφού η κίνηση είναι απίστευτη, ιδίως μετά το Δαφνί και στο ύψος του Σκαραμαγκά, καθώς είναι η ώρα προσέλευσης στην εργασία τους για πολλούς που δουλεύουν στην περιοχή.
Μπορείτε επίσης να πάρετε το Μετρό μέχρι τον σταθμό Αγία Μαρίνα στο Αιγάλεω και από εκεί το λεωφορείο 876 με πολύ καλή συχνότητα αναχωρήσεων.
Αν μένετε στον Πειραιά, μπορέιτε να πάρετε το 845 από την Ακτή Τζελέπη που ακολουθεί το δρομολόγιο μέσω της Θηβών και της λεωφόρου Αθηνών. Με αυτοκίνητο από Πειραιά μπορείτε να ακολουθήσετε τη λεωφόρο σχιστού και να ενωθείτε με την Αθηνών στην περιοχή των ναυπηγείων Σκαραμαγκά.
Αν τέλος προτιμήσετε τον Προαστιακό, θα κατέβετε στη στάση Μαγούλα και από εκεί με λεωφορείο ή ταξί σε 5 λεπτά θα είστε στο κέντρο της πόλης.
Και φυσικά, την πιο γρήγορη πρόσβαση με αυτοκίνητο προσφέρει και η Αττική Οδός
Μια ιερή πόλη της αρχαιότητας με σύγχρονη αύρα
Η Ελευσίνα έδρα της Περιφερειακής Ενότητας Δυτικής Αττικής, βρίσκεται σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από το κέντρο της Αθήνας στο Θριάσιο Πεδίο με πληθυσμό 25.000 κατοίκους. Το όνομά της προέρχεται από το ρήμα ελεύθω (έρχομαι) και σημαίνει την έλευση, την άφιξη δηλαδή σε έναν τόπο, ή την έλευση ενός σημαντικού γεγονότος, όπως η έλευση της Περσεφόνης μια φορά τον χρόνο από τον Άδη, αφού εδώ ήταν το ιερό της μητέρας της θεάς Δήμητρας. Στην αρχαιότητα η Ελευσίνα ήταν για 2.000 χρόνια (1600 π.Χ. - 400 μ.Χ.) μία από τις πέντε ιερές πόλεις, μαζί με την Αρχαία Αθήνα, την Ολυμπία, τους Δελφούς και τη Δήλο, με τα περίφημα Ελευσίνια Μυστήρια να προσελκύουν προσκυνητές από όλο τον τότε γνωστό κόσμο.
Κατά τη Βυζαντινή περίοδο και την Τουρκοκρατία αναφέρεται ως ένα «μικρό χωρίον», με πολλά αρχαία ερείπια, ενώ μετά την ελληνική επανάσταση εποικίστηκε από Αρβανίτες. Όλη τη διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα αναπτύχθηκε πολύ αργά για να φτάσει στη σημερινή της μορφή, όταν έμποροι και βιομηχανικές εταιρίες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Σε αυτό συνετέλεσε η διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου που έκανε την Ελευσίνα Οδικό πέρασμα για την Αθήνα και η γειτνίασή της φυσικά με την πρωτεύουσα
Η βιομηχανική δραστηριότητα, όμως, αναπτύχθηκε άναρχα πάνω στις αρχαιότητες και δίπλα στην περιοχή κατοικίας. Ακόμα και σήμερα οι αυλές των σπιτιών συνορεύουν με τεράστιες βιομηχανικές καμινάδες από τη μια μεριά και με αρχαία ερείπια από την άλλη. Το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα, η ρύπανση του περιβάλλοντος πήρε μεγάλες διαστάσεις, δημιουργώντας έντονα αρνητικούς συνειρμούς για την πόλη. Στον 21ο αιώνα, όμως, την εποχή της βιώσιμης ανάπτυξης, η αρχαιολογική ιστορία και η απομείωση της βιομηχανίας διαμόρφωσαν την εικόνα της σύγχρονης Ελευσίνας. Η ρύπανση χάρη και στους αγώνες των πολιτών έχει μειωθεί και η πόλη έχει αποκτήσει έναν ενδιαφέροντα χαρακτήρα και μια ελκυστική εικόνα που σε κάνει να θέλεις να τη γνωρίσεις.
Το Στράτον-απόν-Έιβον της Δυτικής Αττικής
Κάθε ταξίδι στο Λονδίνο προβλέπει και μια εκδρομή στο Στράτον-απόν-Έιβον τη γενέτειρα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Όλοι οι θεατρόφιλοι αισθάνονται την επίσκεψή τους εκεί σαν φόρο τιμής στον μεγάλο δραματουργό, σαν προσκύνημα στην τέχνη.
Τι να πούμε τότε και για την Ελευσίνα, γενέτειρα του Αισχύλου, του μεγαλύτερου τραγικού της αρχαιότητας; Όποιος έχει ονειρευτεί να παίξει τον Άμλετ, σίγουρα έχει ονειρευτεί να παίξει και Ορέστεια.
Μην περιμένετε βέβαια να σας δείξει κάποιος το σπίτι που μεγάλωσε ο μέγας τραγικός, το πιθανότερο να δείτε κάπου το άγαλμά του ή να ακούσετε το όνομά του αν καλέσετε τον ομώνυμο σύλλογο ταξί.
Μπορείτε όμως να προγραμματίσετε μια βόλτα την εποχή που γίνονται τα Αισχύλεια, οι εκδηλώσεις που φέρουν το όνομά του
Ο αρχαιολογικός χώρος. Από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου.
Η λατρεία της Δήμητρας, θεάς της βλάστησης και της γονιμότητας και της κόρης της Περσεφόνης ήταν ο λόγος που καθιερώθηκε το Ιερό της Ελευσίνας που αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου.
Σήμερα ο αρχαιολογικός χώρος με εμφανή και την επίδραση της ρωμαϊκής περιόδου, εκτείνεται σε ένα μεγάλο μέρος της πόλης στην πλαγιά του λόφου της αρχαίας ακρόπολης πάνω στην οποία η μικρή εκκλησία της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας ενώνει τη θρησκευτικότητα διαφορετικών εποχών.
Η περιήγηση καθώς μπαίνουμε στον αρχαιολογικό χώρο ξεκινά με τη μεγάλη αυλή μπροστά από την κύρια είσοδο του ιερού έχει μήκος 65μ., πλάτος 40μ. και είναι στρωμένη με μεγάλες μαρμάρινες ορθογώνιες πλάκες. Η αυλή πλαισιώνεται από μεγαλόπρεπα κτήρια που ορίζουν περιμετρικά την έκτασή της. Στο μέσο περίπου της Ρωμαϊκής Αυλής υψώνεται η κρηπίδα του ναού της Προπυλαίας Αρτέμιδος και του Πατρός Ποσειδώνος. Ο ναός ήταν κατασκευασμένος από πεντελικό μάρμαρο και έφερε ξύλινη στέγη και πήλινη κεράμωση καιχρονολογείται στον 2ο αι. μ.Χ.
Εδώ υπάρχουν υπολείμματα από στοές που κτίζονταν σε δημόσιους χώρους συγκέντρωσης, όπως πλατείες, αγορές, ιερά, θέατρα και στις οι προσκυνητές μπορούσαν να διημερεύουν ή και να διανυκτερεύουν προστατευμένοι από τις αλλαγές του καιρού.
Σημαντικό μνημείο η Κρήνη που εντάσσεται στο γενικότερο σχεδιασμό της μεγάλης αυλής στα ρωμαϊκά χρόνια και χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. Εξυπηρετούσε τις ανάγκες των προσκυνητών κατά την άφιξή τους στο Ιερό, καθώς και τον εξαγνισμό τους πριν προχωρήσουν στο εσωτερικό του.
Η ανατολική και η δυτική πλευρά της ρωμαϊκής αυλής ορίζοντας από εντυπωσιακές θριαμβευτικές αψίδες που οδηγούσαν στα αντίστοιχα τμήματα, ανατολικό και δυτικό της πόλης
Σε ένα σημείο της αυλής δεσπόζουν τα υπολείμματα του Καλλίχορου Φρέατος, ένα πηγάδι
δίπλα στο οποίο τελούνταν από τις γυναίκες της Ελευσίνας, χοροί, που αποτελούσαν μέρος των ιεροτελεστιών προς τιμήν της θεάς.
Άλλα σημαντικά κτίσματα ήταν τα Μεγάλα και Μικρά Προπύλαια, η Ρωμαϊκή Δεξαμενή, και οι Σιροί, αποθήκες για τη συγκέντρωση των καρπών και ο Όικος των Κυρήκων χώρο χρησιμοποιούσαν τα μέλη του ιερού γένους των Κηρύκων για συνεδριάσεις και τελετουργίες.
Στο εσωτερικό του ιερού, οδηγούσε η Πομπηική Οδός, η οποία αποτελεί προέκταση της Ιεράς Οδού, κατά μήκος της οποίας υπήρχαν βάθρα που έφεραν αγάλματα και άλλα αφιερώματα. Μερικά από αυτά διατηρούνται ακόμη στον χώρο.
Από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία επίσκεψης στον χώρο είναι το Πλουτώνειο, ένα κοίλωμα στους πρόποδες του λόφου της ακρόπολης, Εδώ ο βράχος σχηματίζει τρία αβαθή συνεχόμενα σπήλαια που πιθανόν αποτέλεσαν τον πυρήνα της αρχέγονης λατρείας, αφού όπως πίστευαν, οδηγούσαν στο Βασίλειο του Πλούτωνα
Αφήσαμε για το τέλος το Τελεστήριο. Πρόκειται για το σημαντικότερο κτήριο του Ιερού, καθώς αποτελούσε τον χώρο όπου γίνονταν οι λατρευτικές τελετές των Ελευσινίων Μυστηρίων. Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που, σήμερα, είναι ορατά, σχετίζονται κυρίως με το Τελεστήριο των κλασικών χρόνων (5ος αι. π.Χ.), το οποίο σχεδίασε ο αρχιτέκτονας του Παρθενώνα, Ικτίνος.
Εντός του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο. Σε αυτό φιλοξενούνται σημαντικά ευρήματα από τις ανασκαφές στο Ιερό και τα νεκροταφεία της αρχαίας πόλης της Ελευσίνας.
Ελευσίνια Μυστήρια... το δικαίωμα της σιωπής
Για τα Ελευσίνια Μυστήρια έχουν γραφτεί πολλά και έχουν γίνει πολλές αρχαιολογικές έρευνες, με αποτέλεσμα να ξέρουμε τι ήταν ή τι αντιπροώπευαν, αλλά ελάχιστα για το περιεχόμενό τους και την ουσία τους, τα οποία παραμένουν ασαφή.
Οι μυημένοι διατήρησαν το δικαίωμα της σιωπής ή μάλλον την υποχρέωση να μην αποκαλύψουν τα μυστικά του τελετουργικού στους αμύητους.
Τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν τα αρχαιότερα και πιο σπουδαία Μυστήρια του αρχαίου κόσμο. Ένας ανώτερος θεσμός που αντλούσε έμπνευση από τον μύθο τη Δήμητρας και της Περσεφόνης και μετέδιδε μια θεϊκή ελπίδα στους μυημένους για μια καλύτερη πορεία στη μετά θάνατον ζωή. Αυτό τους παρείχε μια άκρατη πνευματική ευτυχία.
Οι τελετές καθιερώθηκαν στην Ελευσίνα τον έκτο αιώνα π.Χ. και τελούνταν ετησίως στο τελεστήριο μέχρι το τέλος της αρχαιότητας. Μπορούσαν να πάρουν μέρος άνθρωποι από κάθε κινωνική τάξη και εθνότητα. Ο Κικέρων, υποστήριξε ότι τα Μυστήρια αποτελούσαν τον ανώτερο θεϊκό θεσμό που οδήγησε την ανθρωπότητα από τη βάρβαρη ύπαρξη σε ένα ανώτερο στάδιο πολιτισμού.
Μια πόλη για περπάτημα...
Η Ελευσίνα είναι μια επίπεδη πόλη που μπορείς να την περπατάς για αρκετή ώρα, αφήνοντας το βέμα σου να περιπλανηθεί σε γειτονιές, σπίτια με κήπους και αυλές που σε ταξιδεύουν σε άλλες εποχές.
Θα διαβάσετε συχνά για τα διατηρητέα κτίρια που πρέπει να δείτε, όπως την οικία Δεμέστιχα το πιο χαρακτηριστικό δείγμα νεοκλασικού στυλ. Εκεί τον παλαιό καιρό έμενε ο στρατηγός Πάγκαλος και γίνονταν πολιτικές συναντήσεις σε κορυφαίο επίπεδο. Σήμερα μπορείτε να συνατήσετε τους φίλους σας αφού χρησιμέυει ως καφετέρια. Ένα άλλο υπέροχο δείγμα της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής που μνημονεύεται συχνά σε ταξιδιωτικά ρεπορτάζ είναι η οικία Μορφόπουλου στην οποία ξεχωρίζουν και οι έξοχοι εσωτερικοί χώροι με τις περίτεχνες οροφογραφίες. Αυτή δεν έγινε καφετέρια, μένει αναξιοποίητη στο κέντρο της πόλης. Αυτό που αξιοποιήθηκε ως εκδοτήριο εισιτηρίων, πωλητήριο και Κέντρο Ενημέρωσης από την Πολιτιστική και κοσμεί τον κεντρικό και πιο πολυσύχναστο πεζόδρομο της πόλης είναι το παλαιό Δημαρχείο
Αν θέλετε όμως να δείτε την πραγματική ζωντανή και διαχρονική αρχιτεκτονική της πόλης θα τη βρείτε, όπως έγραψα και παραπάνω, στις βόλτες σας με αμέτρητες κουκλίστικες μονοκατοικίες που κρύβουν μέσα τους τα μυστικά τους και νιώθεις ότι θέλουν να στα αποκαλύψουν.
Πολλοί από τους δρόμους καταλήγουν στην περίφραξη του αρχαιολογικού χώρου, κάνοντάς σε να σκεφτείς ότι βρίσκεσαι ανάμεσα σε δύο ή και περισσότερους κόσμους, τον αρχαϊκό με το θυσιαστήριο, τον ρωμαϊκό με την έντονη παρουσία του στον αρχαιολογικό χώρο και τον σύγχρονο, με τις μυρωδιές από τα μοντέρνα «θυσιαστήρια» - σουβλατζίδικα να σε επαναφέρουν στο σήμερα.
Ρεπεράζ και φαγητό στον πεζόδρομο και την παραλία
Αν θεωρείτε τον εαυτό σας κινηματογραφιστή, φωτογράφο ή σκηνοθέτη, η Ελευσίνα διαθέτει τα ιδανικά τοπία για να γίνουν το κάδρο σας. Αλλά και ποιος από μας δεν είναι ένα από τα παραπάνω, αφού όλοι με ένα κινητό στο χέρι βρισκόμαστε. Η διαφορά είναι ότι εδώ τα τοπία σε προκαλούν να τα απαθανατίσεις. Θέλεις να βγάλεις κι αυτό, αλλά και εκείνο, μια selfie αλλά να φαίνεται λίγο ο αρχαιολογικός χώρος, η καμινάδα από το εργοστάσιο τα αραγμένα σκαριά στο λιμάνι. Ότι πρέπει για το Instagram και τα stories σας.
Η παραλία της Ελευσίνας, μήκους περίπου 2 χιλιομέτρων προσφέρεται για έναν ευχάριστο περίπατο. Περιλαμβάνει 4 μαρίνες, μία εκ των οποίων είναι αποκλειστικά για ψαράδες, καφέ - bars, χώρους ανάπαυσης, παιδική χαρά, θερινό σινεμά, αρχαιότητες (ρωμαϊκά λουτρά), κινηματογραφική λέσχη, αθλητικούς χώρους, την Πλατεία Ελευθερίας και το Πάρκο Αισχυλείων.
Αν θέλετε να απολαύσετε ψάρι και θαλασσινά, εδώ θα βρείτε μερικές από τις πιο συμπαθητικές ταβέρνες, ενώ αν θέλετε πιο γκουρμέ μεζέδες, έχετε αμέτρητες επιλογές στον πεζόδρομο παράλληλα με τον αρχαιολογικό χώρο.
Αν έχετε έρθει με αυτοκίνητο και έχετε λίγο παραπάνω χρόνο, μπορείτε να εκδράμετε στις χασαποταβέρνες της Μάνδρας και της Μαγούλας ή να αναζητήσετε φρέσκα θαλασσινά στο Νεράκι στον Μεγάλο Πεύκο.
Ο παράδεισος Ολυμπίδη και ο Κυκεών. Δυο απαραίτητες στάσεις... πριν φύγετε
Πριν φύγετε από την Ελευσίνα, μη διστάσετε να αναζητήσετε καταστήματα στην τοπική αγορά και να προμηθευτείτε σε πολύ καλή ποιότητα και καλές τιμές φρέσκα κρέατα, φρούτα και λαχανικά, όπως και αλλαντικά ή τυριά.
Προσωπικά όμως το κατάστημα που έχω ξεχωρίσει και χαζεύω με τις ώρες είναι το παραδεισένιο καφεκοπτείο Ολυμπίδη, με χιλιάδες πρωτότυπα γλυκά και ζαχαρωτά που δεν ξέρεις ποιο να διαλέξεις. Προκαλεί εντύπωση η εφευρετικότητα και η διάθεση των ιδιοκτητών να γεμίσουν τα ράφια και τους πάγκους με χιλιάδες καλούδια, σαν ένα σύγχρονο μουσείο ζαχαρωτών. Καφέδες, βαζάκια, λουκούμια, μαρμελάδες, σοκολατάκια, μπαχαρικά, καραμελωμένοι ξηροί καρποί συνωστίζονται μπροστά στα μάτια μας, δίνοντας νέο νόημα στη λέξη πανδαισία.
Κι αν όλα αυτά δημιουργούν έναν γλυκό κυκεώνα στο κεφάλι σας, λίγα μέτρα πιο εκεί, θα βρείτε το ομώνυμο καφέ για χαλάρωση και ανακεφαλαίωση όσων είδατε. Ο κυκεών ήταν το ποτό που έπιναν στα Ελευσίνια Μυστήρια και δημιουργούσε μια ελαφρά περιδίνηση στο μυαλό. Όχι δεν θα βρείτε να σερβίρουν κυκεώνα, αλλά εξαιρεική ποιόητητα καφέ και σοκολάτας σε ένα ευχάριστο κήπο με θέα... το παρελθόν, τον αρχαιολογικό χωρο.
Μια βόλτα στην Ελευσίνα δεν φτάνει φυσικά να δείτε όλα όσα θα μπορούσατε. Αλλά μην ανησυχείτε. Είναι να μη γίνει η αρχή. Τσεκάρετε, όσα δεν προλάβατε, αλλά και όσα θα θέλατε να δείτε ξανά και η επόμενη φορά είναι σίγουρο ότι δεν θα αργήσει. ‘Αλλωστε αυτό λέει και το όνομα της πόλης. Έλευσις. Ένας τόπος να έρχεσαι!
