Πολύ συχνά ακούμε τη φράση «έργο του Τσίλλερ» με όλο τον θαυμασμό που τη συνοδεύει. Τα έργα του Γερμανού Αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ είναι μερικές εκατοντάδες κτίρια του ώριμου ελληνικού κλασικισμού που σχεδίασε στην Ελλάδα, κυρίως στην Αθήνα και τον Πειραιά και που άλλαξαν την οικιστική μορφή της χώρας και δίνοντας περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τον όποιο ευρωπαϊκό χαρακτήρα διατηρεί ακόμα η πρωτεύουσα.
Γεννήθηκε στη Σαξωνία, έξω από τη Δρέσδη το 1837, από οικογένεια αρχιτεκτόνων και εργολάβων και ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία 22 ετών ως βοηθός του Θεόφιλου Χάνσεν, άλλης μιας μεγάλης μορφής της Αρχιτεκτονικής, κατά την ανέγερση της Σιναίας Ακαδημίας.
Banner Inside Article - 728x90
Από τότε η μοίρα του συνδέθηκε με τη χώρα μας. Παντρεύτηκε τη σολίστ πιάνου Σοσφια Δούδου και έκαναν πέντε παιδιά. Η φιλία του με τον Γεώργιο τον Α΄ εδραίωσε τη φήμη του αναλαμβάνοντας εκατοντάδες σπίτια, αλλά και εργαζόμενος σαν καθηγητής στο Πολυτεχνείο και αναλαμβάνοντας και άλλες δημόσιες αρμοδιότητες στον τομέα του.
Τα πιο γνωστά έργα του στην Αθήνα για να έχουμε μια καλύτερη εικόνα, είναι το Προεδρικό Μέγαρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, το Ιλίου Μέλαθρον, σημερινό νομισματοκοπείο, το Μέγαρο Μελά, η προσωπική του οικία στη Μαυρομιχάλη που σήμερα είναι το Μουσείο Λομβέρδου, το Εθνικό Θέατρο στην Αγίου Κωνσταντίνου, το Μέγαρο Συγγρού, νυν Υπουργείο Εξωτερικών, το Μέγαρο Σταθάτου, το Αρχαιολογικό Μουσείο Αθην’ων, η Έπαυλη Θων, η πρώτη Βασιλική Έπαυη στο Τατόι και αμέτρητα άλλα.
Η ειρωνία είναι ότι αυτός που έχτισε τη μισή Αθήνα, όντας περισσότερο καλλιτέχνης, παρά επιχειρηματίας, πέθανε το 1923, χωρίς να έχει δικό του σπίτι.
Εκείνο όμως που εντυπωσιάζει είναι το πόσα έργα σχεδίασε και ανέλαβε την κατασκευή τους εκτός Αθηνών, τα περισσότερα στην Πελοπόννησο, πραγματικά διαμάντια που αποτελούν ανεκτίμητο πλούτο και πολιτιστική κληρονομιά πολλών πόλεων της επαρχίας, όπως Πάτρα Πύργος, Αίγιο, Γύθειο, Ερμούπολη Μήλο, Κέρκυρα, μέχρι και Θεσσαλονίκη, όταν αυτή ήταν ακόμα τουρκοκρατούμενη.
Φωτ. Γιώργος Μαρόσσης
Βίλλια Αττικής. Ιερός Ναός Μεταφορφώσεως Σωτήρος
Θα ξεκινήσουμε από την Αττική. Δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι ο Τσίλλερ θα έκτιζε κάτι έξω από τον αστικό ιστό που ευνοούσε τη νεοκλασική σχολή. Και όμως κλήθηκε από τους Βιλιώτες να χτίσει στα Βίλια έναν Ναό που να χωράει τους πιστούς από την ευρύτερη περιοχή της κωμόπολης Ειδυλλίας, όπως ήταν τότε η ονομασία της πόλης. Το κόστος καλύφθηκε από προσφορές από τη Μεγαρίδα, την Αθήνα τον Πειριαά και από μετανάστες Βιλιώτες. Έτσι το 1858 στήθηκαν δυο συνεργεία για την οικοδόμηση και το λάξευμα της πέτρας και με τη συμμετοχή των ίδιων των κατοίκων ανηγέρθη ο Ναός της Μεταφορφώσεως Σωτήρος Βυζαντινού ρυθμού με 20 περίπου μέτρα ύψος που στέκει μέχρι σήμερα αναλλοίωτος στο χρόνον ανεκτίμητη κληρονομιά και στολίδι της περιοχής.
Κοκκώνι Κορινθίας. Οικία Βασιλείου Τσουτσάνη
Πρόκειται για ένα νεοκλασικό κτίσμα σε υπερυψωμένο ισόγειο, που βρίσκεται στο Κοκκώνι Κορινθίας.
Χτίστηκε την τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα και σύμφωνα με μαρτυρίες είναι έργο του Ε. Τσίλλερ.
Η κάτοψη του κτιρίου είναι ορθογώνια με μία μικρή προσθήκη στην πίσω όψη του. Η τυπολογία και η
μορφολογία του είναι σαφώς νεοκλασική με τετράρριχτη κεραμοσκεπή κάλυψη από βυζαντινό κεραμίδι.
Το κτίριο είναι υπερυψωμένο με ημιυπόγειους χώρους.
Η μορφολογική σύνθεση των όψεων χαρακτηρίζεται από γείσο με τραβηχτές κορνίζες και ακροκέραμα από
μετόπη, ψευδοκίονες και πήλινα επίκρανα ενώ περιμετρικές τραβηχτές κορνίζες διατρέχουν όλα τα ανοίγματα.
Το κτίριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής της ώριμης περιόδου του
ελληνικού νεοκλασικισμού.
Βέλο. Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας
Παραμένουμε στην Κορινθία και συγκεκριμένα στο Βέλο, το όμορφο παραλιακό χωριό της Βόχας. Ο Τσίλλερ, αν και δεν είναι τόσο γνωστό, συνέβαλε στην ανάπτυξη της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής με πλήθος εκκλησιών, όπως ο Ναός της Μεταμορφώσεως Σωτήρος στα Βίλλια που προαναφέραμε, η Φανερωμένη Αιγίου, Άγιος Αθανάσιος Πύργου, Αγία Τριάδα Πειραιά, Όσιος Λουκάς Πατησίων, Αγία Μαρίνα Βέλου.
Ο Ναός τυπολογικά ανήκει στην κατηγορία των οκταγωνικών, αλλά με προεξέχουσα την εγκάρσια καμάρα του σταυρού, ώστε να τονίζεται ο σταυρικός του τύπος.
Ο σταυρεπίστεγος μετά τρούλου Ναός της Αγίας Μαρίνας είναι η λιγότερο από «δυτικά» στοιχεία αρχιτεκτονικής επηρεασμένη Εκκλησία των έργων του Τσίλλερ. Εσωτερικά ο Ναός σώζει τοιχογραφίες που χρονολογούνται στα τέλη του περασμένου αιώνα και συγκεκριμένα Παντοκράτορα στον τρούλο με τους 12 Αποστόλους στο τύμπανο και στα ημιχώνια τους 4 Ευαγγελιστές με τα σύμβολά τους. Στην αψίδα του Ιερού παρουσιάζεται η Πλατυτέρα με αγγέλους εκατέρωθεν.
Με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και Επιστημών της 10ης Νοεμβρίου 1981 ο Ναός κηρύχθηκε διατηρητέος,
Κιάτο. Οικία Τουρνάκη
Στο Κιάτο, πολύ κοντά στις γραμμές του τραίνου, στη διασταύρωση Δημοκρατίας και Σικυώνος, ξεχωρίζει ένα ιστορικό νεοκλασικό κτίριο η Οικία Τουρνάκη ή Θεοχάρη που σήμερα φιλοξενεί τη Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης. Πρόκειται για ένα ακόμα έργο του Τσίλλερ που κατασκευάστηκε για τον φίλο του Ευστάθιο Τουρνάκη, ιατρό και πολιτικό.
Αίγιο. Μια πόλη που αγαπούσε ο Τσίλλερ
O Ερνέστος Τσίλλερ αγαπούσε πολύ το Αίγιο και το Αίγιο βγήκε ευνοημένο από την προτίμηση του Σάξωνα αρχιτέκτονα στην πόλη. Εδώ σχεδίασε:
Τον Ιερό Μητροπολιτικό ναοό της Παναγίας Φανερωμένης που θεμελιώθηκε το 1899 και τα εγκαίνιά του έγιναν το 1914, με τον τρούλο του ναού να είναι αναγεννησιακής μορφής, ενώ πλαισιώνεται από τέσσερα συμμετρικά κωδωνοστάσια και στέφεται από τοξύλια ρωμανικού ρυθμού.
Τον ενοριακό Ιερό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου, την περίοδο 1890-1894 ως ένα μοναδικό σύμπλεγμα ρωμανικού, βυζαντινού και αναγεννησιακού ρυθμού, σπάνιο για τα ελληνορθόδοξα δεδομένα, με το μαρμάρινο σκαλιστό τέμπλο με τις δυτικότροπες εικόνες, να αποτελεί ένα σπουδαίο έργο τέχνης. Το έργο χτυπήθηκε από τους σεισμούς του 1995.
Τη Δημοτική Αγορά Αιγίου που κατασκευάστηκε περίπου το 1890 για να στεγάσει την κεντρική δημοτική αγορά της πόλης. Σήμερα, στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.
Το Αρχοντικό Ευθυμίου Γάτου (γνωστό και ως Γάτειο Κληροδότημα) που χρονολογείται στις αρχές της δεκαετίας του 1910.Λειτουργεί ως το σημερινό Ταχυδρομείο της πόλης. Αποτελεί δωρεά / κληροδότημα του Ευθυμίου Γάτου και συγκαταλέγεται στα σημαντικά νεοκλασικά κτίρια που άφησε ο Τσίλλερ στην ελληνική περιφέρεια.
Πάτρα. Μια πόλη με τη σφραγίδα Τσίλλερ
Η Πάτρα είναι από τις πόλεις μετά την Αθήνα και τον Πειραιά που συναντάς πιο έντονα τη σφραγίδα του Τσίλλερ
Το Δημοτικό Θέατρο Απόλλων που εγκαινιάστηλκε το 1871 με ένα μελόδραμα του Βέρντι είναι το παλαιότερο από τα σωζόμενα κλειστά θέατρα των νεοτέρων χρόνων στη χώρα μας. Μια μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου, ένα στολίδι για την πόλη, που φωτιζόταν αρχικά με κεριά για να αποκτήσει ρεύμα το 1899.Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν τα ακριβότερα και πολυτελή της εποχής, πέτρα Τεργέστης, κάγκελα από την Αγγλία, αγάλματα από τη Βιέννη, μάρμαρα από το Λιβόρνο, πέτρα από τον Αστακό, κ.ά., αφού δεν φείσθηκαν εξόδων επιφανείς επιχειρηματίες και χρηματοδότες της εποχής.
Επίσης σχεδίασε οικίες για γνωστές οικογένειες των Πατρών, όπως η οικία Παπαγιάννη που σήμερα αποτελεί το κτίριο του Εμπορικού Συλλόγου Ερμής και την οικία Θωμοπούλου, σήμερα κτίριο της Εθνικής Τραπεζας, ενώ του αποδίδεται και το κτίριο στη συµβολή των οδών Αγίου Νικολάου και Μαιζώνος, ενώ δικός του είναι και ο σχεδιασμός της οροφής της Ευαγγελίστριας.
Από τα έργα που δεν συμπεριλαμβάνονται στους καταλόγους με τα κτίσματα σε σχέδια του Τσίλλερ είναι και ο ναός του Αγίου Διονυσίου. Η θεμελίωσή του έγινε επίσημα τον Μάιο του 1912, ενώ ο μεγαλοπρεπής ναός ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε αργότερα, το 1927, μετά τον θάνατο του Τσίλλερ.
Πύργος Μια πόλη με τα περισσότερα εκτός Αθηνών έργα του Τσίλλερ
Ολυμπία
Γύθειο
Το Παλαιό Παρθεναγωγείο Γυθείου είναι ιστορικό νεοκλασικό κτίριο στην καρδιά του Γυθείου, Πρόκειται για ένα κομψό ισόγειο νεοκλασικό κτίριο με δίκλινη κεραμοσκεπή στέγη, συμμετρική όψη και διπλά ανοίγματα. Κτίστηκε το 1891 ή το 1896 (σύμφωνα με διάφορες πηγές) επί δημαρχίας του γιατρού Βασιλείου Καλκανδή. Σήμερα μετά την αποκαράστασή του έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο και στεγάζει το Κέντρο Πολιτισμού του Δήμου Ανατολικής Μάνης.
Το Δημαρχείο του Γυθείου, άλλο ένα έργο του Τσίλλερ, βρίσκεται σε μία πλατεία κοντά στην παραλία, απέναντι από το λιμάνι. Πρόκειται για ένα διώροφο νεοκλασικό το οποίο κτίστηκε το 1891 από τον αναμορφωτή της πόλης, δήμαρχο Βασίλειο Καλκανδή, Όλο το κτίριο έχει λιθόκτιστους επιχρισμένους τοίχους και κεραμοσκεπή, με κύριο χαρακτηριστικό του τον τετράγωνο πύργο που προεξέχει από την όψη και υπερυψώνεται με τρίτο όροφο. Στο παρελθόν, εκτός από τις υπηρεσίες του Δήμου, στεγάστηκαν το Πρωτοδικείο, η Μέση Εμπορική Σχολή και το Νυχτερινό Γυμνάσιο. Έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, διότι αποτελεί δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής από τα τέλη του 19ου αιώνα. Στο Δημαρχείο Γυθείου στεγάζεται η Αρχαιοελληνική και Βυζαντινή Συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου.
Τρίπολη. Παναρκαδικό Νοσοκεομείο "Ευαγγελίστρια"
Στην Τρίπολη, το πιο γνωστό κτίριο που συνδέεται άμεσα με τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλλερ είναι το παλιό Παναρκαδικό Νοσοκομείο «Ευαγγελίστρια», το οποίο σήμερα λειτουργεί ως Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης.
Τα θεμέλια ξεκίνησαν να μπαίνουν το 1895–1896, σε σχέδια που εκπόνησε ο Ερνέστος Τσίλλερ.
Πρόκειται για Διώροφο νεοκλασικό κτίριο με χαρακτηριστική εσωτερική και εξωτερική σκάλα, χτισμένο με δωρεές Αρκάδων πατριωτών Λειτούργησε ως νοσοκομείο («Ευαγγελίστρια») για πολλές δεκαετίες και σήμερα στεγάζει τις συλλογές του Αρχαιολογικού Μουσείου της πόλης, λίγα λεπτά μακριά από τον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Βασιλείου στον οποίο: Ο Ερνέστος Τσίλλερ είχε επίσης φιλοτεχνήσει σχέδια/λεπτομέρειες όπως τον άμβωνα και τμήματα της κλίμακας το 1915).
Άργος. Αρχοντικό Κωνσταντόπουλου
Ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια της πόλης, το Αρχοντικό (ή Μέγαρο) Κωνσταντόπουλου στην οδό Δαναού 29 είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά, νεοκλασικά μνημεία είν;ι κι ;υτό βασθσμένο στα σχέδια του Τσίλλες Κτίστηκε το 1911 για λογαριαμό του Αργείτη μεγαλέμπορου Ηλία Κωνσταντόπουλου, ο οποίος διατηρούσε αλευρόμυλους στον Πειραιά. . Την περίοδο της κατοχής στέγασε τη Γερμανική διοίκηση και κλιμάκιο της Γκεστάπο, ενώ μετά τον πόλεμο λειτούργησε ως Νοσοκομείο και Γυμνάσιο Θηλέων. Το 1987, το αρχοντικό το απέκτησε η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (ΚΕΔ), η οποία αποφάσισε να το παραχωρήσει στον Δήμο, με την προϋπόθεση να το αναπαλαιώσει και να το κάνει πνευματικό κέντρο.
Δημοτική Αγορά Άργους. Αλλο ένα κτίριο που πιθανολογείται ότι μελετήθηκε από τον αρχιτέκτονα Ε. Τσιλλέρ. Πρόκειται για ισόγειο κτίριο με χρήση αγοράς (καταστήματα) στην πλατεία Καποδιστρίου του Άργους. Χτίστηκε το 1889 και Η τυπολογία του ακολουθεί τη σταυροειδή διάρθρωση της τυπολογίας της Αγοράς, ενώ η μορφολογική του δομή είναι νεοκλασική. Αποτελεί ενιαίο κτίριο τριών κτιριακών τμημάτων, το οποίο στεγάζεται χωριστά με τετράρριχτες στέγες (τα δύο ακριανά) και δίρριχτες (τα μεσαία τμήματα).
Κέρκυρα
Διαβάζοντας τις Αναμνησεις του Ερνέστου Τσίλλερ, βλέπουμε ότι είχε πεισκεφτελι την Κέρκυρα. Δεν θα μπορούσε να μην είχε βάλει κι εκεί το λιθαράκι του
Πράγματι, Ο σπουδαίος αρχιτέκτονας συνδέεται με την Κέρκυρα κυρίως μέσω του εμβληματικού ανακτόρου Αχίλλειο στο Γαστούρι.
Αν και οι βασικοί αρχιτέκτονες του κυρίως νεοκλασικού ανακτόρου (που χτίστηκε για την Αυτοκράτειρα της Αυστρίας, Σίσσυ) ήταν οι Raffaele Caritto και Antonio Landy, ο Ερνέστος Τσίλλερ ανέλαβε τη σχεδίαση των στρατώνων του συγκροτήματος. , όταν το ανάκτορο πέρασε στην ιδιοκτησία του Γερμανού Αυτοκράτορα (Κάιζερ) Γουλιέλμου Β΄. Ο Τσίλλερ είχε ταξιδέψει μάλιστα στο Βερολίνο το 1907 για να παρουσιάσει στον Κάιζερ τα αρχιτεκτονικά του σχέδια για το οίκημα της «Φρουράς των Ιπποτών»
Ζάκυνθος
Δημοτικό Θέατρο «Φώσκολος. Θεμελιώθηκε το 1872, επί Δημαρχίας Φραγκίσκου Τζουλάτη, στη θέση του σημερινού Πνευματικού Κέντρου πάνω στα θεμέλια της διαλυμένης οινοπνευματικής εταιρείας «Μέλισσα». Ήταν επιβλητικό, με μεγάλη πλατεία, τρεις σειρές θεωρείων και υπερώο. Στην ανατολική πτέρυγα στεγάστηκε η πολιτική λέσχη «Λομβάρδος», το περίφημο «Λομβαρδιανό Καζίνο». Στην πεταλόσχημη αίθουσά του, με τη μεγάλη πλατεία, τις τρεις σειρές θεωρεία και το υπερώο, ανέβηκαν όπερες, μελοδράματα, κωμειδύλλια.1 Εγκαινιάστηκε το 1875, αλλά δεκαοκτώ χρόνια αργότερα αχρηστεύτηκε από τους καταστρεπτικούς σεισμούς του 1893. Το 1903, επί Δημαρχίας Αντωνίου Μακρή (1853-1937) κατεδαφίστηκε και ξαναχτίστηκε απαράλλαχτο πάνω στα ίδια σχέδια του Τσίλλερ. Η ζωή του κράτησε 50 χρόνια.
Σήμερα σώζονται μόνο τα κιονόκρανα των εξωτερικών παραστάδων του, που κοσμούν την κύρια όψη του Μουσείου Ζακύνθου.
Έπαυλη Λουκά Καρρέρ στην τοποθεσία Παλιοκάντουνο (1870) (σώζεται μέχρι σήμερα με σοβαρές ζημιές μετά τους σεισμούς της 12ης Αυγούστου 1953). Η οικογένεια Καρρέρ, καταγόμενη από την Κύπρο, εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο, το 1570, ύστερα από την άλωση της μεγαλονήσου από τους Τούρκους.
Ερμούπολη. Το μεγαλύτερο Δημαρχείο της χώρας
Το πρώτο πράγμα που θαυμάζει κανείς, όταν μπαίνει στην κεντρική πλατεία της Ερμούπολης είναι το επιβλητικό Δημαρχείο στην κεντρική πλατεία της πόλης. Είναι ακόμη ένα κτίριο που σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλλερ και κατασκευάστηκε μεταξύ 1876 και 1891. Η αρχιτεκτονική του συνδυάζει τρεις ρυθμούς (τοσκανικό, ιωνικό και κορινθιακό). Αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα δημαρχεία της Ελλάδας και είναι επισκέψιμο κάθε μέρα.
Αρχαιολογικό Μουσείο Μήλου
Ένα κτίριο που πολλοί δεν γνωρίζουν ότι πρόκειται για έργο του σπουδαίου αρχιτέκτονα, βρίσκεται στο νησί της Μήλου. Πρόκειται για το Αρχαιολογικό Μουσείο στην Πλάκα, το στεγάζεται σε ένα πανέμορφο νεοκλασικό κτήριο του 1870, έργο του Τσίλλερ και δείγμα της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής στις Κυκλάδες.
Στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη του 1890
Το 1890 μευτά από μια καταστροφική πυρκαγιά στη Θεσσαλονίκη, ο Αντρέας Συγγρός έστειλε στη Θεσσαλονίκη τον Ερνέστο Τσίλλερ να δημιουργήσει τρία κτίρια, αναλαμβάνοντας τις δαπάνες
Τα πιο γνωστά κτίρια που σχεδίασε ο Γερμανός αρχιτέκτονας στη Θεσσαλονίκη είναι τα εξής:
Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα: Κατασκευάστηκε το 1894 και αρχικά στεγαζόταν εκεί το Ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης.
Πρώτο Διδασκαλείο Θεσσαλονίκης: Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Εγνατίας 132 και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (κτίσμα του 1892), το οποίο σήμερα στεγάζει το 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο / 13ο Γυμνάσιο.
Κτιριακό συγκρότημα του Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά: Σχεδίασε τη βασική δομή του συγκροτήματος και την κατοικία του Μητροπολίτη (ο ναός ολοκληρώθηκε αργότερα με παρεμβάσεις του Ξενοφώντα Παιονίδη).
